Trong số 13.000 đến 16.000 robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu vào năm 2025, có tới 90% đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc. Thông tin này được trang Sohu trích dẫn từ báo cáo nghiên cứu của ngân hàng Morgan Stanley, hé lộ một thực tế bị nhiều người phớt lờ: Trung Quốc đang sử dụng công thức quen thuộc để biến robot hình người thành “ngành xe điện tiếp theo”.
Phá vỡ lăng kính Thung lũng Silicon
Trong một thời gian dài, thế giới cho rằng Mỹ dẫn trước Trung Quốc trong cuộc đua robot hình người. Tuy nhiên, báo cáo của Morgan Stanley đã đưa ra câu trả lời định lượng gây đảo lộn: Khoảng 90% sản lượng robot hình người toàn cầu năm 2025 đến từ các nhà sản xuất Trung Quốc. Trong khi đó, các hãng công nghệ Mỹ, Nhật Bản và các quốc gia khác phần lớn vẫn dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm mẫu nguyên bản. Dữ liệu thực tế cho thấy mức độ quan tâm trên mạng xã hội không giải quyết được năng lực sản xuất, và mẫu nguyên bản chưa thể biến ngay thành sản phẩm công nghiệp.
Ba đòn bẩy cốt lõi đưa Trung Quốc lên vị trí dẫn đầu
Thứ nhất, khép kín chuỗi sản xuất nhờ đơn hàng nội địa. So với các đồng nghiệp Mỹ còn đang giải quyết bài toán hiệu năng từ “biết đi” đến “biết làm”, các nhà sản xuất Trung Quốc đã chuyển sang giai đoạn thực chiến: giảm chi phí, mở rộng sản lượng và tìm kiếm kịch bản ứng dụng thực tế. Năm 2025, các đơn hàng sớm từ doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc có giá trị hơn 2 tỷ Nhân dân tệ, chủ yếu phục vụ bảo trì nhà máy điện, trung tâm dữ liệu và dịch vụ công cộng.
Thứ hai, lợi thế lan tỏa từ chuỗi cung ứng xe điện. Trong số 100 doanh nghiệp then chốt thuộc chuỗi giá trị toàn cầu do Morgan Stanley sàng lọc, có 56 doanh nghiệp đến từ Trung Quốc. Từ bộ giảm tốc của Leaderdrive, động cơ servo của Inovance, đến cảm biến tầm nhìn 3D của Orbbec, Trung Quốc nắm giữ phần lớn chuỗi ngành. Vũ khí chí mạng hơn là “sự lan tỏa ngành”: lợi thế đi trước của Trung Quốc đến từ dòng lợi nhuận và hạ tầng kỹ thuật tích lũy từ ngành ô tô năng lượng mới trong thập kỷ qua. Chuỗi cung ứng xe điện và robot hình người có độ trùng lặp cao về cảm biến, động cơ và hệ thống quản lý pin. Bà Selina Xu, người phụ trách chính sách AI Trung Quốc tại văn phòng cựu CEO Google Eric Schmidt, chỉ ra rằng nền tảng sản xuất mạnh mẽ giúp tốc độ nâng cấp thế hệ của các doanh nghiệp Trung Quốc vượt xa phương Tây, nhờ đó giá thành robot hoàn chỉnh nội địa nhanh chóng giảm từ hàng triệu xuống trăm nghìn Nhân dân tệ.
Thứ ba, sự hội tụ của dòng vốn đầu tư mạo hiểm. Dữ liệu từ Morgan Stanley cho thấy, từ đầu năm 2026, quy mô vốn đầu tư mạo hiểm cho robot hình người toàn cầu đã vượt cả năm ngoái, trong đó thị trường Trung Quốc thu hút khoảng 46% lượng vốn này. Ông Chetan Ahya, Nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á của Morgan Stanley, nhận định việc Trung Quốc xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng giúp họ giành lợi thế đi trước so với các đối thủ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc vốn phụ thuộc vào linh kiện từ quốc gia này.
Kịch bản “xe điện tiếp theo”
Nhìn sang hai bờ đại dương, ngành robot hình người tồn tại trong hai vũ trụ song song với tư duy tiếp cận khác biệt. Mỹ ưu tiên “não bộ”: các gã khổng lồ công nghệ dùng mô hình ngôn ngữ lớn để trao quyền cho phần cứng, theo đuổi đột phá công nghệ ở các điểm đơn lẻ, giành tiếng vang thương hiệu trên truyền thông. Trung Quốc ưu tiên “phần thân”: dựa vào lợi thế toàn chuỗi ngành để chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm công nghiệp quy mô lớn, chi phí thấp, hiệu suất cao và nâng cấp dần trong quá trình ứng dụng thực tế, chiếm lĩnh thị trường sớm hơn.
Minh chứng rõ nhất: trong khi Figure AI vừa ra mắt Figure 03 và nhà máy Tesla ở Austin thử nghiệm hiệu năng đi bộ của Optimus, thì Unitree đã định giá robot nhân hình G1 ở mức 99.000 Nhân dân tệ (hơn 13.000 USD) và mở bán trực tiếp cho người dùng cuối. Ngược lại, sản phẩm cùng loại của Mỹ hoặc bị kẹt ở giá 60.000 USD, hoặc chưa chạm tới ngưỡng sản xuất hàng loạt.
Morgan Stanley nhận định ngành công nghiệp robot nhân hình của Trung Quốc đang tái hiện chính xác kịch bản xe điện. Mức độ xuất khẩu robot của Trung Quốc năm 2025 tương đương quy mô xuất khẩu xe điện năm 2019.
Thách thức phía trước
Dù nắm giữ phần lớn sản lượng xuất xưởng, ngành robot hình người Trung Quốc vẫn đối mặt với hai rào cản lớn. Thứ nhất, giới hạn “não bộ” robot. Mô hình thế giới (World Model) và mô hình VLA (Thị giác – Ngôn ngữ và Hành động) chưa đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghiệp có độ chính xác cao. Rào cản cạnh tranh đang chuyển sang “vòng quay dữ liệu độc quyền”: doanh nghiệp nào thu thập nhiều dữ liệu vật lý từ thế giới thực hơn sẽ huấn luyện được bộ não robot hiệu quả hơn. Đây là thế mạnh truyền thống của các công ty Mỹ. Thứ hai, hố sâu giữa chi phí và kỳ vọng. Khảo sát của Morgan Stanley cho thấy 62% doanh nghiệp Trung Quốc có ý định mua robot hình người, nhưng chỉ 23% hài lòng với sản phẩm hiện tại. Những điểm bị phàn nàn nhiều nhất là độ linh hoạt, tính năng và giá thành. Quan trọng hơn, 92% doanh nghiệp được khảo sát đặt ra ngưỡng rõ ràng: giá mỗi robot phải dưới 200.000 Nhân dân tệ thì họ mới sẵn sàng triển khai quy mô lớn.
Ông Zhong Sheng, Trưởng nhóm phân tích lĩnh vực công nghiệp Trung Quốc của Morgan Stanley, cảnh báo: “Năm 2026 là năm mang tính quyết định. Ngành công nghiệp Trung Quốc có thể sắp bước vào giai đoạn thanh lọc”. Khi câu hỏi “ai có thể chế tạo được” không còn là rào cản, trọng tâm cạnh tranh sẽ chuyển sang “ai có thể chế tạo với giá đủ rẻ và đủ hữu dụng”.
Từ việc độc chiếm 90% lượng xuất xưởng năm 2025 đến tái hiện kịch bản xe điện, Trung Quốc đã chạy ở vị trí tiên phong trong thương mại hóa hàng loạt. Nhưng trận quyết chiến thực sự vẫn chưa bắt đầu. Khi lợi thế phần mềm từ các mô hình AI lớn phải kết hợp với sức mạnh phần cứng của chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào tiên phong kéo giá robot xuống dưới 200.000 Nhân dân tệ và xây dựng thành công vòng quay dữ liệu thế giới vật lý sẽ có cơ hội trở thành “BYD” và “Tesla” của kỷ nguyên robot. Cuộc chạy đua đường dài của ngành chế tạo công nghệ cao mới của Trung Quốc chỉ vừa cất tiếng súng khai màn.
