Trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu, Mỹ và Trung Quốc đang nổi lên như hai đối thủ chính. Dù Mỹ chi tới 471 tỷ USD cho lĩnh vực này vào năm 2025, trong khi Trung Quốc chỉ đầu tư 119 tỷ USD, nhưng Bắc Kinh vẫn có lợi thế đáng kể nhờ nguồn nhân lực công nghệ thông tin (CNTT) khổng lồ với hơn 5 triệu nhân sự vào năm 2023, vượt xa con số 2,8 triệu của Mỹ.
Lợi thế nhân lực giá rẻ
Nguồn nhân lực dồi dào và chi phí thấp đã giúp Trung Quốc phát triển thành công chatbot DeepSeek với chi phí tối ưu, cũng như trình làng các dòng robot nhân hình thông minh có khả năng hoạt động giống con người. Sự bùng nổ việc làm trong ngành CNTT tại Trung Quốc đến từ chính sách chuyển dịch sang AI và số hóa nền kinh tế của chính phủ.
Đào tạo STEM tập trung
Năm 2022, Trung Quốc có khoảng 1,6 triệu sinh viên tốt nghiệp các ngành khoa học và kỹ thuật, chiếm 40% tổng số sinh viên ra trường. Trong khi đó, chưa đầy 8% sinh viên Mỹ chọn học các ngành kỹ thuật hoặc khoa học máy tính, phần lớn lại ưu tiên nghệ thuật tự do và nhân văn. Vào năm 2020, số lượng sinh viên tốt nghiệp STEM tại Trung Quốc cao gấp 4 lần so với Mỹ. Hiện nay, Trung Quốc có 535 trường đại học cung cấp các chuyên ngành đào tạo chuyên sâu về AI.
Mỹ phụ thuộc vào nhân tài nước ngoài
Để bù đắp khoảng trống nhân lực STEM, Mỹ dựa vào sinh viên quốc tế. Trong năm học 2024/2025, số lượng du học sinh tại Mỹ đạt kỷ lục 1,17 triệu người, trong đó 57% theo học STEM. Sinh viên Trung Quốc chiếm 23% tổng số du học sinh, chỉ xếp sau Ấn Độ. Đáng chú ý, 38% nhà nghiên cứu hàng đầu tại các tổ chức Mỹ năm 2022 là người gốc Trung Quốc. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị và lo ngại an ninh có thể khiến Mỹ khó tiếp tục dựa vào nhân tài gốc Hoa.
Thách thức từ chính sách
Mỹ đang thắt chặt quản lý lao động nước ngoài dưới thời chính quyền Trump, gây bất lợi cho việc thu hút nhân tài. Việc thận trọng trong cấp thị thực cho người Trung Quốc nhằm bảo mật công nghệ được xem là con dao hai lưỡi. Mỹ hy vọng nhân tài từ Ấn Độ, Singapore, Đài Loan và Hàn Quốc sẽ lấp đầy khoảng trống. Trong khi đó, Trung Quốc có thể tăng thù lao để thu hút nhân tài quốc tế, nhưng tiền bạc không phải lúc nào cũng mang lại thành công, như trường hợp ngành bán dẫn chưa thể cạnh tranh dù đã chiêu mộ nhiều chuyên gia Đài Loan.
Sự phụ thuộc vào lao động nước ngoài buộc Mỹ phải tăng cường quan hệ với các đồng minh. Một hệ sinh thái AI bền vững chỉ có thể được xây dựng thông qua hợp tác quốc tế chặt chẽ.
