Trước khi tìm hiểu những loại đồ uống làm gia tăng axit uric, chúng ta cần nắm rõ axit uric là gì và vì sao nó đáng lo ngại. Bác sĩ Liu Pingping (Trung Quốc) giải thích rằng axit uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purine. Khoảng 80% lượng axit uric được tạo ra từ quá trình trao đổi chất bên trong cơ thể, 20% còn lại đến từ thực phẩm. Ở mức bình thường, cơ thể tổng hợp khoảng 700 mg axit uric mỗi ngày, và thận đóng vai trò như bộ lọc, bài tiết 80% qua nước tiểu.
Tuy nhiên, khi chuỗi phản ứng "purine - axit uric - bài tiết" bị rối loạn, nồng độ axit uric vượt ngưỡng an toàn, kết tinh thành các tinh thể urat sắc nhọn như mũi kim. Những tinh thể này đâm vào các khớp xương, gây ra những cơn đau gút dữ dội. Nghiêm trọng hơn, axit uric dư thừa lắng đọng gây sỏi thận, suy thận mãn tính, làm tổn thương chức năng thận, tạo thành vòng lặp bệnh lý nguy hiểm.
Để tránh tình trạng trên, bạn cần kiểm soát hoặc tốt nhất là tránh xa 5 loại đồ uống làm tăng axit uric sau đây:
1. Nước ép trái cây, đặc biệt là loại công nghiệp
Đây là loại đồ uống gây bất ngờ nhất vì vốn được coi là lành mạnh. Vấn đề của nước ép là khi loại bỏ chất xơ, lượng đường fructose đậm đặc được cơ thể hấp thụ cực nhanh. Khác với glucose, fructose tại gan không có "chốt chặn" tốc độ chuyển hóa; nó tiêu thụ một lượng lớn ATP và phân hủy thành AMP, trực tiếp đẩy nhanh quá trình tổng hợp purine. Đây chính là nguồn cung cấp "nguyên liệu thô" dồi dào để cơ thể sản sinh axit uric.
2. Trà sữa và nước giải khát có đường
Hầu hết các loại đồ uống này sử dụng siro ngô giàu fructose (HFCS) với hàm lượng fructose có thể lên tới 90%. Một nghiên cứu trên 2.037 người trưởng thành đã tìm thấy mối tương quan đáng sợ: những người uống từ 2 phần đồ uống có đường mỗi ngày trở lên có nồng độ axit uric trong máu trung bình cao hơn 13,7 μmol/L so với người không uống.
3. Rượu bia và đồ uống có cồn khác
Quá trình chuyển hóa rượu không chỉ sinh ra purine mà còn tiêu thụ lượng lớn ATP để tạo ra AMP, dẫn đến tăng vọt nồng độ axit uric. Đồng thời, rượu gây mất nước và kích thích sản sinh axit lactic, ức chế quá trình bài tiết axit uric qua thận. Điều này khiến nồng độ độc tố tích tụ trong máu ngày càng cao.
4. Nước tăng lực và trà đóng chai
Các loại nước này chứa siro đường nghịch đảo, một nguồn fructose tinh khiết. Tiêu thụ quá nhiều loại đường này sẽ kích thích tổng hợp các axit béo chuỗi dài, gây ra tình trạng kháng insulin và làm tổn thương chức năng thận. Khi thận bị tổn thương, khả năng bài tiết axit uric giảm, tạo điều kiện cho bệnh gút bùng phát sớm, đặc biệt ở nam giới dưới 40 tuổi nếu uống trên 4 lần một tuần.
5. Cà phê thêm nhiều đường hoặc sữa đặc
Bản thân cà phê đen không đường có tác dụng lợi tiểu và chứa axit chlorogenic giúp giảm sản sinh axit uric. Tuy nhiên, khi thêm đường vượt quá mức khuyến nghị (lý tưởng dưới 25g và không quá 50g/ngày), tác dụng bảo vệ này biến mất. Lượng đường fructose từ sữa đặc sẽ "vô hiệu hóa" lợi ích của cà phê, biến nó thành loại đồ uống gây hại cho hệ chuyển hóa.
Hướng dẫn kiểm soát axit uric từ chuyên gia
Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Liu Pingping khuyến nghị một số điều quan trọng về chế độ ăn uống bên cạnh kiểm soát 5 loại đồ uống trên, cụ thể:
- Uống nhiều nước lọc: Cần đảm bảo 2-3 lít nước mỗi ngày để lượng nước tiểu bài tiết đạt trên 2 lít, giúp đào thải 70% axit uric dư thừa.
- Bổ sung sữa tươi: Nghiên cứu cho thấy uống 2 cốc sữa (khoảng 250ml/cốc) mỗi ngày có thể giảm tỷ lệ mắc bệnh gút đến 50% nhờ protein whey và lactose thúc đẩy bài tiết độc tố.
- Ăn trái cây nguyên quả: Hạn chế các loại quả quá ngọt như vải, dứa, dưa hấu. Chỉ nên tiêu thụ 150-200g mỗi ngày trong giai đoạn không cấp tính.
- Kiểm soát gia vị: Lượng muối tiêu thụ không quá 5g/ngày (tính cả muối trong nước tương, tương đậu, thực phẩm). Dầu ăn không nên vượt quá 25-30g, riêng người cao tuổi hoặc có bệnh tim mạch nên giảm xuống dưới 20g.
Nguồn và ảnh: QQ, Family Doctor, iFeng. Theo Tăng Lộc.
