Thu hút nhân tài khoa học cơ bản: Trọng tâm của Nghị quyết 57
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu cấp thiết: “Có cơ chế, chính sách hấp dẫn về tín dụng, học bổng và học phí để thu hút học sinh, sinh viên giỏi theo học các lĩnh vực toán học, vật lý, sinh học, hóa học, kỹ thuật và công nghệ then chốt, nhất là ở các trình độ sau đại học”. Song song với việc thu hút nhân tài, nâng cao năng lực đội ngũ và đổi mới chương trình cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Nghị quyết nhấn mạnh phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học đủ năng lực giảng dạy các lĩnh vực khoa học cơ bản.
Các chủ trương đột phá này hướng đến mục tiêu định lượng vào năm 2030: nâng tỷ lệ nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt 12 người/một vạn dân, đồng thời thúc đẩy số lượng công bố khoa học quốc tế tăng trung bình 10%/năm. Đây được xem là bệ phóng cốt lõi để Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược và tự chủ phát triển trong kỷ nguyên mới.
Bài học từ Samsung: Đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và phát triển
Nhìn ra thế giới, hành trình vươn lên của Samsung tại Hàn Quốc cho thấy năng lực công nghệ không thể hình thành chỉ bằng mở rộng nhà máy hay mua thiết bị hiện đại. Trong nhiều thập niên, tập đoàn này duy trì đầu tư lớn cho nghiên cứu và phát triển, xây dựng mạng lưới nghiên cứu và phát triển toàn cầu, thu hút nhân lực trình độ cao và gắn hoạt động nghiên cứu với các ngành sản phẩm chủ lực như bán dẫn, màn hình, thiết bị di động.
Theo Báo cáo Phát triển bền vững năm 2025, Samsung chi khoảng 35 nghìn tỷ won cho nghiên cứu và phát triển và vận hành 40 trung tâm nghiên cứu. Từ những năm 1990, Samsung đã kết hợp thu hút, đào tạo và sử dụng nhân lực trình độ tiến sĩ trong chiến lược phát triển. Lực lượng tiến sĩ từ 490 người năm 1995 tăng lên 5.771 người năm 2013 và vượt 6.000 người vào năm 2014. Những năm gần đây, Samsung tiếp tục đầu tư đào tạo nhân lực công nghệ. Tính đến tháng 2/2026, hai chương trình kỹ thuật sau đại học do Samsung xây dựng tại Đại học Sungkyunkwan (Kỹ thuật bán dẫn và hiển thị, Kỹ thuật truyền thông đa phương tiện số) có 1.022 thạc sĩ và 116 tiến sĩ tốt nghiệp.
Doanh nghiệp Hàn Quốc: Đào tạo sau đại học gắn với nhu cầu công nghiệp
Samsung xem đây là hệ đào tạo sau đại học của doanh nghiệp, nhằm phát triển đội ngũ lãnh đạo công nghệ kế cận. Cách làm này cho thấy doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng nhân lực trình độ cao từ thị trường, mà còn trực tiếp tham gia tổ chức đào tạo ở những lĩnh vực công nghệ gắn với nhu cầu phát triển dài hạn. Đào tạo tiến sĩ trở thành cấu phần trong hệ sinh thái nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp, góp phần phát triển năng lực nghiên cứu, công nghệ và sản phẩm đầu ra.
Thành quả này góp phần cho sự phát triển chung của hệ sinh thái đổi mới Hàn Quốc. Năm 2025, Hàn Quốc vươn lên thứ tư thế giới về đổi mới sáng tạo, đứng đầu về vốn con người và nghiên cứu cũng như lực lượng nghiên cứu trong doanh nghiệp. Các doanh nghiệp lớn như Samsung, SK hynix và LG trực tiếp tham gia đào tạo sau đại học, cấp học bổng, phối hợp xây dựng chương trình với đại học. Tại Khoa Kỹ thuật bán dẫn do SK hynix phối hợp cùng Đại học Korea xây dựng, sinh viên được hỗ trợ toàn bộ học phí, trợ cấp mỗi tháng và có cơ hội thực tập tại SK hynix. Năm 2024, SK hynix đầu tư 4,5 nghìn tỷ won cho nghiên cứu phát triển. Tháng 3/2026, LG mở rộng mô hình này thông qua LG AI Graduate School, đào tạo nhân lực trình độ thạc sĩ và tiến sĩ về trí tuệ nhân tạo.
Đưa đào tạo sau đại học vào chiến lược nhân lực quốc gia
Nghị quyết 57-NQ/TW đã đặt phát triển và trọng dụng nhân lực chất lượng cao vào nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có những định hướng trực tiếp đối với đào tạo sau đại học. Vấn đề cốt lõi là đào tạo đúng những lĩnh vực quốc gia cần, theo chuẩn chất lượng cao và gắn nghiên cứu với các bài toán thực tiễn. Doanh nghiệp có lợi thế về bài toán thực tiễn, dữ liệu, hạ tầng, thị trường và khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào sản phẩm. Khi doanh nghiệp tham gia đào tạo tiến sĩ, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng có thể được rút ngắn.
Là tập đoàn công nghệ toàn cầu, FPT có chính sách đào tạo tiến sĩ công nghệ đặc biệt, có hiệu lực từ tháng 5/2026, tập trung vào trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, an ninh mạng và điện toán đám mây. Mỗi nghiên cứu sinh có thể được hỗ trợ tối đa 500 triệu đồng trong thời gian đào tạo không quá 4 năm, gồm tối đa 200 triệu đồng học phí, 150 triệu đồng cho hội nghị, hội thảo và 150 triệu đồng cho tài nguyên GPU. Bên cạnh hỗ trợ tài chính, người học được định hướng nghiên cứu, kết nối với giảng viên và các trường đại học phù hợp. Ứng viên được Hội đồng chuyên gia của Viện Quantum AI & Cyber Security xét duyệt hồ sơ và phỏng vấn trực tiếp; chương trình ưu tiên những người đã có kinh nghiệm nghiên cứu hoặc tham gia các dự án công nghệ trọng điểm.
Viện Quantum AI & Cyber Security, do FPT sáng lập và cam kết đầu tư 100 triệu USD, đặt mục tiêu đào tạo 100 tiến sĩ, phát triển và bồi dưỡng 2.000 chuyên gia công nghệ, đồng thời tạo ra 500 công trình khoa học, bằng sáng chế và tài sản sở hữu trí tuệ. Đây là một cách doanh nghiệp công nghệ đang tích cực triển khai tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW. Việt Nam cần thêm nhiều doanh nghiệp, tổ chức có chung khát khao thay đổi vị thế công nghệ, quyết tâm xây dựng năng lực tự chủ công nghệ. Quá trình này cần bắt đầu càng sớm càng tốt, thông qua việc hình thành lực lượng nghiên cứu, sáng tạo và phát triển công nghệ mới, từng bước nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ.
