Trí tuệ cảm xúc (EQ) được ví như chiếc chìa khóa vàng giúp bạn quản lý hành vi và điều hướng các mối quan hệ xã hội phức tạp. Sự chú ý dành cho EQ bắt đầu tăng cao khi các nhà nghiên cứu giải mã được một nghịch lý: có tới 70% người có chỉ số IQ trung bình lại đạt được thành công vượt trội hơn so với những người sở hữu IQ cao nhất. Phát hiện này đã đập tan định kiến cho rằng IQ là yếu tố duy nhất quyết định thành công trong cuộc sống.
Hàng thập kỷ nghiên cứu đã chỉ ra rằng trí tuệ cảm xúc chính là yếu tố quan trọng giúp những người xuất sắc nổi bật giữa đám đông. Mối liên hệ này mạnh mẽ đến mức 90% những người có thành tích tốt nhất đều sở hữu chỉ số EQ cao. Trí tuệ cảm xúc là “điều gì đó” khó nắm bắt nhưng lại hiện hữu trong mỗi chúng ta, ảnh hưởng đến cách chúng ta quản lý hành vi, điều hướng các mối quan hệ xã hội phức tạp và đưa ra những quyết định cá nhân để đạt được kết quả tích cực.
Bất chấp tầm quan trọng của EQ, bản chất khó nắm bắt của nó khiến việc xác định bạn đang sở hữu bao nhiêu EQ và cần cải thiện như thế nào nếu còn thiếu hụt trở nên khó khăn. Theo Tiến sĩ Travis Bradberry, dưới đây là những hành vi đặc trưng của người có chỉ số EQ thấp mà bạn nên loại bỏ khỏi vốn từ vựng và cách ứng xử hàng ngày.
Bạn không nổi giận
Trí tuệ cảm xúc không đồng nghĩa với việc luôn tỏ ra tốt bụng; mà là khả năng quản lý cảm xúc của bạn để đạt được kết quả tốt nhất có thể. Đôi khi, điều này có nghĩa là bạn cần thể hiện cho người khác thấy bạn đang buồn bực, đau khổ hoặc thất vọng. Việc liên tục che giấu cảm xúc thật bằng sự vui vẻ và tích cực giả tạo không phải là biện pháp chân thành hay hiệu quả. Những người có trí tuệ cảm xúc cao biết sử dụng cả cảm xúc tiêu cực và tích cực một cách có chủ đích trong những tình huống thích hợp.
Bạn dễ bị căng thẳng
Khi bạn kìm nén cảm xúc của mình, chúng nhanh chóng tích tụ thành những cảm giác khó chịu như căng thẳng, áp lực và lo lắng. Những cảm xúc không được giải quyết sẽ gây căng thẳng cho cả tâm trí và cơ thể. Chỉ số EQ cao giúp bạn quản lý căng thẳng tốt hơn bằng cách cho phép bạn nhận biết và giải quyết những tình huống khó khăn trước khi mọi việc leo thang. Những người không sử dụng được EQ của mình thường có xu hướng tìm đến các phương pháp kém hiệu quả hơn để quản lý tâm trạng. Họ có nguy cơ mắc chứng lo âu, trầm cảm, lạm dụng chất gây nghiện và thậm chí có ý nghĩ tự tử cao gấp đôi so với người có EQ cao.
Bạn gặp khó khăn trong việc khẳng định bản thân
Những người có chỉ số EQ cao biết cân bằng giữa cách cư xử tốt, sự đồng cảm và lòng tốt với khả năng khẳng định bản thân và thiết lập ranh giới. Sự kết hợp khéo léo này rất lý tưởng để xử lý xung đột. Khi bị người khác làm phật lòng, hầu hết mọi người thường có xu hướng hành xử thụ động hoặc hung hăng. Ngược lại, những người có trí tuệ cảm xúc cao giữ được sự cân bằng và quyết đoán bằng cách tránh những phản ứng cảm xúc thiếu kiểm soát. Điều này cho phép họ vô hiệu hóa những người khó tính và độc hại mà không tạo ra kẻ thù.
Bạn có vốn từ vựng cảm xúc hạn chế
Tất cả mọi người đều trải nghiệm cảm xúc, nhưng chỉ một số ít có thể nhận diện chính xác chúng khi chúng xuất hiện. Nghiên cứu của nhóm Tiến sĩ Travis Bradberry cho thấy chỉ có 36% người có thể nhận diện đúng cảm xúc của mình. Điều này gây ra vấn đề vì những cảm xúc không được gọi tên thường bị hiểu sai, dẫn đến những lựa chọn thiếu lý trí và hành động phản tác dụng. Những người có chỉ số EQ cao làm chủ cảm xúc của mình vì họ hiểu chúng, và sử dụng một vốn từ vựng cảm xúc phong phú để thể hiện điều đó. Chẳng hạn, trong khi nhiều người chỉ đơn giản mô tả bản thân là cảm thấy “tồi tệ”, thì những người có trí tuệ cảm xúc cao có thể xác định chính xác liệu họ cảm thấy “dễ cáu kỉnh”, “thất vọng”, “chán nản” hay “lo lắng”. Việc lựa chọn từ ngữ càng cụ thể, bạn càng hiểu rõ hơn chính xác cảm giác của mình, nguyên nhân gây ra nó và bạn nên làm gì để giải quyết.
Bạn đưa ra giả định nhanh chóng và bảo vệ chúng một cách quyết liệt
Những người thiếu trí tuệ cảm xúc thường hình thành ý kiến nhanh chóng và sau đó rơi vào thiên kiến xác nhận, nghĩa là họ chỉ thu thập bằng chứng ủng hộ ý kiến của mình và bỏ qua bất kỳ bằng chứng nào trái ngược. Thường thì, họ tranh luận không ngừng để bảo vệ ý kiến đó. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với các nhà lãnh đạo, vì những ý tưởng chưa được suy nghĩ kỹ lưỡng của họ có thể trở thành chiến lược của toàn đội. Những người có trí tuệ cảm xúc cao cho phép suy nghĩ của họ được “ngấm” kỹ, bởi vì họ biết rằng phản ứng ban đầu thường bị chi phối bởi cảm xúc. Họ dành thời gian để suy nghĩ phát triển, xem xét các hậu quả có thể xảy ra và các lập luận phản bác. Sau đó, họ truyền đạt ý tưởng đã được phát triển của mình theo cách hiệu quả nhất, có tính đến nhu cầu và ý kiến của người nghe.
Bạn hay ôm mối hận thù
Những cảm xúc tiêu cực đi kèm với việc ôm mối hận thù thực chất là một phản ứng căng thẳng. Chỉ cần nghĩ về sự kiện đó cũng khiến cơ thể bạn rơi vào trạng thái “chiến đấu hoặc bỏ chạy”, một cơ chế sinh tồn buộc bạn phải đứng lên chiến đấu hoặc chạy trốn khi đối mặt với mối đe dọa. Khi mối đe dọa cận kề, phản ứng này rất cần thiết cho sự sống còn, nhưng khi mối đe dọa đã là chuyện quá khứ, việc giữ mãi sự căng thẳng đó sẽ tàn phá cơ thể bạn và có thể gây ra những hậu quả sức khỏe nghiêm trọng theo thời gian. Trên thực tế, các nhà nghiên cứu tại Đại học Emory đã chỉ ra rằng việc giữ mãi sự căng thẳng góp phần gây ra huyết áp cao và bệnh tim. Giữ mối hận thù đồng nghĩa với việc bạn đang giữ mãi sự căng thẳng, và những người có trí tuệ cảm xúc cao biết cách tránh điều này bằng mọi giá. Buông bỏ mối hận thù không chỉ giúp bạn cảm thấy tốt hơn ngay bây giờ mà còn có thể cải thiện sức khỏe lâu dài.
Bạn không quên những sai lầm
Những người có trí tuệ cảm xúc cao biết cách giữ khoảng cách với những sai lầm của mình, nhưng họ làm như vậy mà không quên chúng. Bằng cách giữ những sai lầm ở một khoảng cách an toàn, nhưng vẫn đủ gần để tham khảo, họ có thể thích nghi và điều chỉnh để thành công trong tương lai. Cần có sự tự nhận thức tinh tế để giữ thăng bằng giữa việc cứ mãi suy nghĩ về chúng và việc ghi nhớ chúng. Suy nghĩ quá lâu về những sai lầm khiến bạn lo lắng và e ngại, trong khi quên hoàn toàn chúng lại khiến bạn chắc chắn sẽ lặp lại chúng. Chìa khóa để cân bằng nằm ở khả năng biến những thất bại thành những bài học quý giá để cải thiện bản thân. Điều này tạo ra xu hướng đứng dậy ngay lập tức mỗi khi bạn vấp ngã.
Bạn thường cảm thấy bị hiểu lầm
Khi thiếu trí tuệ cảm xúc, bạn khó hiểu được cách người khác nhìn nhận mình. Bạn cảm thấy bị hiểu lầm vì bạn không truyền đạt thông điệp của mình theo cách mà người khác có thể hiểu. Ngay cả khi đã luyện tập, những người có trí tuệ cảm xúc cao biết rằng họ không thể truyền đạt mọi ý tưởng một cách hoàn hảo. Họ nhận ra khi người khác không hiểu những gì họ đang nói, điều chỉnh cách tiếp cận và truyền đạt lại ý tưởng của mình theo cách dễ hiểu hơn.
Bạn không biết những yếu tố kích hoạt cảm xúc của mình
Ai cũng có những yếu tố kích hoạt cảm xúc - những tình huống và con người tác động đến họ và khiến họ hành động bốc đồng. Những người có trí tuệ cảm xúc cao nghiên cứu những yếu tố kích hoạt cảm xúc của họ và sử dụng kiến thức này để tránh các tình huống và con người trước khi chúng ảnh hưởng tiêu cực đến họ.
Bạn đổ lỗi cho người khác về cảm xúc của mình
Cảm xúc đến từ bên trong. Thật dễ dàng để quy kết cảm xúc của bạn cho hành động của người khác, nhưng bạn phải chịu trách nhiệm về cảm xúc của chính mình. Không ai có thể khiến bạn cảm thấy bất cứ điều gì mà bạn không muốn. Suy nghĩ khác đi chỉ khiến bạn bị tụt hậu trong việc phát triển bản thân.
Bạn dễ bị xúc phạm
Nếu bạn hiểu rõ bản thân mình, thì rất khó để người khác nói hay làm điều gì khiến bạn khó chịu. Những người có trí tuệ cảm xúc cao thường tự tin và cởi mở, điều này tạo nên một lớp da dày dặn về mặt tinh thần. Bạn thậm chí có thể tự chế giễu bản thân hoặc để người khác trêu chọc mình vì bạn có khả năng phân biệt ranh giới giữa hài hước và xúc phạm.
Tóm lại
Không giống như chỉ số IQ, chỉ số EQ của bạn rất dễ uốn nắn và có thể cải thiện theo thời gian. Khi bạn rèn luyện trí não bằng cách liên tục thực hành các hành vi thông minh về mặt cảm xúc mới, nó sẽ xây dựng các đường dẫn thần kinh cần thiết để biến chúng thành thói quen. Khi não bộ củng cố việc sử dụng các hành vi mới này, các kết nối hỗ trợ các hành vi cũ, mang tính phá hoại sẽ dần biến mất. Chẳng bao lâu, bạn sẽ bắt đầu phản ứng với môi trường xung quanh bằng trí tuệ cảm xúc một cách tự nhiên, mà không cần phải suy nghĩ quá nhiều về điều đó.
