Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở việc ban hành chính sách mà là tổ chức thực thi. Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông đã chỉ ra những giải pháp để khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Điểm nghẽn của điểm nghẽn nằm ở khâu thực thi
Theo ông Nguyễn Quang Đồng, con số giải ngân 12% phản ánh khó khăn chung khi chuyển dịch chủ trương từ Nghị quyết vào thực tiễn. Quy trình từ Nghị quyết đến Luật của Quốc hội, rồi Nghị định của Chính phủ và các thông tư hướng dẫn luôn cần một khoảng trễ thời gian. Tuy nhiên, tốc độ hoàn thiện thể chế thời gian qua là khá nhanh, ngành khoa học-công nghệ không bị chậm ban hành văn bản.
Chính phủ đã có những bước đi quyết liệt nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về dòng vốn tài chính, điển hình là Nghị định số 229/2026/NĐ-CP ngày 25/6/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia. Văn bản này tăng cường quyền chủ động và chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu khoa học, đồng bộ với Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN. Tuy nhiên, dòng vốn này vẫn cần thêm thời gian để thật sự khơi thông.
Ba yếu tố tạo hành lang an toàn cho cán bộ thực thi
Ông Nguyễn Quang Đồng nhấn mạnh: “Bản chất của công chức là phải làm theo quy định pháp luật chứ không phải là người sáng tạo ra thủ tục”. Có sự trì trệ, nhưng cũng có áp lực khối lượng công việc quá lớn và sự thiếu an toàn cho công chức thực hiện. Để khơi thông nút thắt, Trung ương cần hài hòa và bảo đảm an toàn thật sự cho đội ngũ ở địa phương thông qua ba yếu tố:
- Thứ nhất, Chính phủ cần lập các Tổ công tác liên ngành (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường…) để trực tiếp hướng dẫn, gỡ vướng kịp thời cho địa phương.
- Thứ hai, cần sự đồng hành và chia sẻ trách nhiệm của người đứng đầu. Lãnh đạo địa phương phải cùng chịu trách nhiệm với chuyên viên khi đưa ra quyết định giải ngân. Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội đã ban hành liên tiếp 6 nghị quyết chiến lược nhằm phá vỡ điểm nghẽn ngân sách và cơ chế.
- Thứ ba, mạnh dạn áp dụng cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm) đối với công nghệ mới chưa rõ mức độ rủi ro, vừa quản lý rủi ro vừa không bóp nghẹt đổi mới.
Lấy người dùng cuối làm thước đo hiệu quả
Ông Nguyễn Quang Đồng cho biết: “Một bộ tiêu chí đánh giá xuất phát từ người dùng cuối sẽ lật ngược lại bài toán về phân bổ ngân sách: Nhà nước nên ưu tiên đầu tư vào những công nghệ chiến lược, những nghiên cứu mang tính đời thực và có tính ứng dụng cao, thay vì đầu tư dàn trải cho những đề tài chưa biết số phận”. Thành công của chuyển đổi số và Nghị quyết 57-NQ/TW cần đo bằng mức độ người dân và doanh nghiệp thật sự sử dụng và hưởng lợi. Ví dụ, cơ sở dữ liệu đất đai chỉ thành công khi doanh nghiệp và người dân khai thác hiệu quả; dữ liệu khí tượng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ phục vụ nông nghiệp, logistics hay bảo hiểm.
Phân bổ dòng vốn cho từng nhóm doanh nghiệp
Theo ông, muốn khoa học, công nghệ trở thành động lực tăng trưởng, không thể chỉ dựa vào một số doanh nghiệp đầu tàu. Cần hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, nơi doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, startup cùng các quỹ đầu tư đều có cơ hội tham gia. Doanh nghiệp lớn có lợi thế về nguồn lực để đảm nhận dự án dài hạn, trong khi doanh nghiệp nhỏ và startup thường có nhiều ý tưởng mới nhưng khó tiếp cận vốn. Các quỹ đầu tư mạo hiểm và nguồn lực từ Nhà nước cần được thiết kế minh bạch, công khai, cạnh tranh bình đẳng. Mục tiêu không phải là giải ngân bao nhiêu tiền, mà là tạo ra bao nhiêu sản phẩm, mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp và giá trị mới cho nền kinh tế.
