Nằm bên bờ sông Hiếu, đoạn qua phường Nam Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, Di tích quốc gia đặc biệt Cảng quân sự Đông Hà từng là địa điểm tập kết, giao nhận hàng hóa quan trọng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Tuy nhiên, hiện nay di tích đang xuống cấp trầm trọng, cỏ mọc um tùm, rác thải ngập tràn, nhiều hạng mục bị hư hỏng nặng.
Lịch sử hào hùng của Cảng quân sự Đông Hà
Cảng được quân đội Mỹ xây dựng vào năm 1967, trở thành nơi tập kết hàng hóa và phương tiện chiến tranh phục vụ chiến trường Đường 9 - Nam Lào và Bắc Quảng Trị. Đến năm 1972, cảng thuộc quyền kiểm soát của chính quyền cách mạng, trở thành điểm giao nhận hàng của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển trước khi vận chuyển vào phía Nam.
Giai đoạn 1973 cho đến Ngày thống nhất đất nước (30.4.1975), khu cảng này là cảng sông quan trọng của vùng giải phóng, trung chuyển hàng hóa từ đường biển lên đường bộ, sau đó đưa đi khắp các chiến trường qua các tuyến đường Trường Sơn. Hàng ngàn tấn vũ khí, nhu yếu phẩm từ hậu phương miền Bắc đã được chuyển vào miền Nam qua cảng này, góp phần quan trọng vào quá trình thống nhất đất nước.
Hiện trạng xuống cấp đáng báo động
Năm 1986, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Cảng quân sự Đông Hà là di tích cấp quốc gia. Đến năm 2013, Thủ tướng Chính phủ công nhận là di tích quốc gia đặc biệt, thuộc hệ thống di tích lịch sử đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh. Dù vậy, di tích vẫn đang xuống cấp nghiêm trọng.
Ghi nhận của phóng viên vào đầu tháng 5.2026, khu vực cảng cỏ mọc um tùm, rác thải chất đống, khó nhận diện đây là di tích lịch sử cấp quốc gia. Các cột trụ, thanh giằng bê tông bị đứt gãy, nghiêng ra phía lòng sông Hiếu. Nhiều tấm sắt lớn bị gỉ sét, mục nát. Một số đoạn bị sạt lở, tạo hàm ếch, có nguy cơ hư hại thêm trong mùa mưa lũ.
Tháng 2.2025, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch bảo tồn, tu bổ, phục hồi di tích. Tuy nhiên, đến nay việc tu bổ chưa được thực hiện do thiếu kinh phí. Ông Mai Xuân Thành, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, cho biết ngành sẽ phối hợp với chính quyền địa phương để nắm tình hình, đưa ra phương án đôn đốc, xử lý nhằm bảo vệ di tích. Ông cũng xác nhận việc triển khai tu bổ chưa thể thực hiện vì chưa được bố trí nguồn kinh phí.
