Đại biểu Quốc hội cảnh báo tham nhũng, tiêu cực là rào cản lớn trong an toàn thực phẩm
Trong cuộc trao đổi bên hành lang Quốc hội diễn ra vào ngày 21/4, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Khánh Phong Lan – Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh đã chia sẻ những quan điểm sâu sắc về cuộc chiến phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí. Bà nhấn mạnh rằng đây luôn là vấn đề "nóng" bởi chúng tạo ra những rào cản rất lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời làm suy giảm đáng kể hiệu quả quản lý nhà nước.
Thực trạng đáng báo động trong lĩnh vực an toàn thực phẩm
Theo đại biểu Phong Lan, tình trạng tham nhũng và tiêu cực có thể xuất hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó an toàn thực phẩm là một điểm nóng đáng lo ngại. Bà chỉ ra rằng, nếu việc thực thi pháp luật không được thực hiện một cách nghiêm minh, hoặc tồn tại sự "bắt tay", tiếp tay giữa các doanh nghiệp vi phạm và cán bộ quản lý, thì các sai phạm sẽ rất khó được phát hiện và xử lý kịp thời. Điều này không chỉ gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng mà còn làm mất niềm tin trong nhân dân.
Thời gian qua, đã xảy ra nhiều vụ ngộ độc tập thể tại các cơ sở uy tín hoặc trường học, cũng như tại các tiệm bánh mì lớn, gây ra sự hoang mang và lo lắng cho người dân. Bà Phong Lan dẫn chứng một số vụ việc liên quan đến thực phẩm chức năng, sữa kém chất lượng vừa được phanh phui, và cho biết những vấn đề này thực tế đã được cảnh báo từ trước. "Đây không phải là câu chuyện mới, nhưng việc truyền thông đưa tin rộng rãi cũng là một cách để người dân có ý thức hơn trong việc lựa chọn thực phẩm an toàn khi sử dụng", bà chia sẻ.
Những thách thức trong quy trình xử lý và quản lý
Đại biểu Phong Lan cũng chỉ ra rằng, thực phẩm không bảo đảm an toàn vẫn có thể lọt ra thị trường nếu có sự tiếp tay của một số cá nhân trong khâu kiểm soát. Việc thực phẩm bẩn len lỏi vào bếp ăn tập thể, trường học phản ánh sự buông lỏng quản lý ở một số khâu quan trọng. Không chỉ vậy, công tác xử lý sau vi phạm nhiều khi chưa đủ sức răn đe, làm giảm hiệu quả quản lý tổng thể.
Một trong những vấn đề nổi bật từ thực tiễn là quy trình xử lý vi phạm còn phức tạp và kéo dài. "Để xác định chính xác nguyên nhân, cơ quan chức năng phải tiến hành nhiều bước chuyên môn như lấy mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm xem tác nhân gây bệnh là gì. Đồng thời, tại các bệnh viện, bệnh phẩm của bệnh nhân cũng cần được xét nghiệm để đối chiếu, xác định có cùng một tác nhân vi khuẩn gây bệnh hay không. Những quy trình này thường mất vài ngày mới có thể đưa ra kết luận chính thức, làm giảm tính răn đe và sự nghi ngờ trong dư luận", đại biểu Phong Lan giải thích.
Nguy cơ từ thực phẩm nhập lậu và thói quen tiêu dùng
Chia sẻ về vụ việc gần nhất khi Bộ Y tế phát đi cảnh báo về sản phẩm "HiPP Vegetable Carrot with Potato" (hũ 190g) vì bị nghi ngờ có thể chứa thuốc diệt chuột, bà Phong Lan cho biết, đối với thực phẩm nhập khẩu chính thức, khi có thông báo thu hồi từ nhà sản xuất, lực lượng chức năng sẽ ngay lập tức theo dõi và xử lý tại các hệ thống nhà thuốc, đại lý chính thống. Tuy nhiên, bà lo ngại về tình trạng người dân có thói quen mua hàng ngoại trôi nổi không rõ nguồn gốc.
Hiện nay, không ít các sản phẩm sữa ngoại, thực phẩm ngoại được rao bán tràn lan trên mạng, gắn mác “hàng xách tay”, mua bán theo kiểu “rỉ tai nhau”. Những mặt hàng này không ai kiểm soát, và người tiêu dùng thường cũng không đủ điều kiện để kiểm tra lại thông tin xuất xứ. Với hàng nhập lậu, khi xảy ra vấn đề sẽ không ai bồi hoàn hay cảnh báo rủi ro cho người tiêu dùng. Thói quen mua thực phẩm ở vỉa hè, lề đường thay vì các cửa hàng chính ngạch cũng làm tăng nguy cơ mất an toàn vì khó kiểm soát nguồn gốc và điều kiện bảo quản.
Điểm nghẽn và giải pháp cần thiết
Theo đại biểu Phong Lan, có nhiều điểm nghẽn trong quản lý an toàn thực phẩm. Hiện công tác an toàn thực phẩm do nhiều bộ, ngành (Y tế, Nông nghiệp, Công thương) cùng triển khai, dẫn đến tình trạng có lúc chồng chéo, có lúc lại bỏ trống địa bàn. Mặc dù chính sách chủ trương đẩy mạnh hậu kiểm, nhưng các quy định thực tế vẫn siết chặt khâu tiền kiểm (cấp phép giấy tờ), tạo ra mảnh đất màu mỡ cho tiêu cực. Khi đã có giấy phép, khâu hậu kiểm lại bị buông lỏng do thiếu nhân lực và công cụ thực thi.
Bên cạnh đó là tình trạng "bắt tay" giữa doanh nghiệp vi phạm và cán bộ quản lý, như cán bộ thú y tiếp tay cho heo lậu. Do đó, bà Phong Lan cho rằng, việc “triệt tiêu hoàn toàn” tham nhũng, tiêu cực, thí dụ như trong lĩnh vực thực phẩm là rất khó, bởi vẫn còn những “kẽ hở” trong cơ chế. Để giải quyết gốc rễ, theo bà cần có chính sách đãi ngộ xứng đáng để cán bộ "không cần và không dám tham nhũng".
Bà Phong Lan khuyến cáo, trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là phòng ngừa. Người tiêu dùng nên mua hàng tại nơi hợp pháp, có nhãn dán đúng quy định và kiểm tra thông tin tự công bố của sản phẩm trên mạng của cơ quan chức năng để bảo vệ bản thân. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện cơ chế quản lý là chìa khóa để đảm bảo an toàn thực phẩm và xây dựng niềm tin trong xã hội.
