Nga đã âm thầm rút phần lớn hệ thống phòng không tầm xa bảo vệ các nhà máy đóng tàu ngầm hạt nhân quan trọng nhất tại Severodvinsk, theo phân tích hình ảnh vệ tinh của Barents Observer (Na Uy) đầu tháng này. Quyết định này phản ánh những lựa chọn khó khăn mà Moscow đang phải thực hiện khi nguồn lực phòng thủ bị kéo căng bởi các cuộc tấn công liên tục của Ukraine.
Hơn 20 hệ thống S-300 và S-400 biến mất
Severodvinsk, nằm ở Tây Bắc nước Nga, là nơi đặt nhà máy Sevmash – cơ sở duy nhất của Nga có khả năng đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, và nhà máy Zvezdochka lân cận – cơ sở lớn nhất chuyên sửa chữa, hiện đại hóa và nâng cấp các tàu ngầm này. Việc bảo vệ khu vực này từng được coi là ưu tiên hàng đầu do tầm quan trọng chiến lược của lực lượng tàu ngầm hạt nhân.
Hình ảnh vệ tinh phân tích bởi Barents Observer chỉ ra rằng ít nhất 20 hệ thống tên lửa đất đối không di động S-300 và S-400 tầm xa đã bị rút khỏi 2 vị trí phòng không bảo vệ Severodvinsk kể từ năm 2024. Các hệ thống này rất có thể đã được tái triển khai tới miền Nam nước Nga, khu vực thủ đô Moscow hoặc các vùng lãnh thổ mới ở Ukraine nhằm tăng cường phòng thủ trước các cuộc tấn công của Kiev.
Hai địa điểm gần như bỏ trống
Hai địa điểm hiện gần như bị bỏ trống là khẩu đội tên lửa duyên hải trên đảo Yagry và tiểu đoàn phòng thủ tên lửa duyên hải tại đồi Mironov. Đồi Mironov nằm cách cửa vào các nhà máy Sevmash và Zvezdochka khoảng 12 km về phía Tây Nam.
Tại vị trí phía Bắc đảo Yagry, 6 bệ phóng tên lửa đất đối không cùng xe hỗ trợ và radar từng được quan sát năm 2024 đã biến mất hoàn toàn vào năm 2025. Các radar điều khiển hỏa lực "Flap Lid" gắn trên tháp và các thùng chứa tên lửa dự trữ cũng không còn. Ở vị trí trung tâm đảo Yagry, các bệ phóng tiên tiến với 14 xe phóng mang tên lửa từng hiện diện vào năm 2022 đã biến mất vào năm 2025, cùng với radar tác chiến. Dù vẫn còn khoảng một chục thùng chứa tên lửa dự trữ, chúng đã nằm yên nhiều năm và các phương tiện vận chuyển đã biến mất, khiến khả năng vẫn còn hệ thống hoạt động trở nên cực thấp.
Tại đồi Mironov, 8 xe phóng S-300 từng được triển khai năm 2024, trong đó 2 chiếc ở tư thế phóng thẳng đứng, cho thấy trạng thái sẵn sàng chiến đấu, cùng radar tác chiến lớn và radar "Flap Lid", đều biến mất trong hình ảnh năm 2025 và được xác nhận bởi vệ tinh Sentinel-2 châu Âu vào tháng 6 và tháng 7 năm nay. Kết quả là khu phức hợp đóng tàu ngầm chính của Nga tạm thời chỉ còn lại một số hệ thống phòng không tầm ngắn hạn chế.
Nguyên nhân do thiếu hụt tên lửa phòng không
Nguyên nhân sâu xa, theo các chuyên gia, có thể nằm ở việc Nga đang cạn kiệt tên lửa phòng không sau khi phải đối phó với các đợt tấn công liên tục của drone Ukraine. Điều này buộc Moscow phải rút nhiều hệ thống từ những vùng xa xôi trước đây được coi là an toàn, ngoài tầm với của tuyến đầu, để tăng cường cho các khu vực ưu tiên hơn.
Việc tái triển khai hệ thống phòng không từ các vùng được coi là tương đối an toàn không phải là trường hợp riêng của Severodvinsk. Trước đó, một cuộc điều tra của Bellingcat năm 2023 đã kết luận các khẩu đội S-400 từ Kaliningrad được chuyển tới Rostov-on-Don và các địa điểm gần tuyến đầu hơn như Crimea.
Ông Kristian Åtland, chuyên gia về hoạt động hải quân Nga ở vùng Bắc Cực và cuộc chiến Ukraine, nhận định: "Nga đang cạn kiệt cả bệ phóng lẫn tên lửa đánh chặn cho các hệ thống như S-300 và S-400. Trong nỗ lực chống lại các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng chiến lược sâu trong lãnh thổ Nga, Moscow đang tiêu thụ kho tên lửa đánh chặn nhanh hơn mức ngành công nghiệp quốc phòng có thể sản xuất. Điều này rõ ràng buộc Điện Kremlin phải tái phân bổ nhiều tài sản phòng không từ các vùng ưu tiên thấp hơn sang các khu vực ưu tiên cao hơn, như Moscow, St. Petersburg và các khu vực hoạt động gần tuyến đầu Ukraine, bao gồm Crimea."
Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý rằng sự biến mất trên hình ảnh vệ tinh không nhất thiết có nghĩa khu vực Arkhangelsk hay các nhà máy tại Severodvinsk hoàn toàn mất lớp bảo vệ; các hệ thống có thể bị phân tán, bảo dưỡng hoặc thay thế tạm thời, và có thể được đưa trở lại khi nhu cầu ở nơi khác được đáp ứng.
Lựa chọn khó khăn của Moscow
Ông Per Erik Solli, cố vấn quân sự cấp cao tại Viện Quan hệ Quốc tế Na Uy (NUPI), cho rằng Ukraine đã thành công trong việc tạo ra một thế tiến thoái lưỡng nan mang tính tác chiến đối với Nga. "Lực lượng Ukraine đã chứng minh khả năng tấn công các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Nga cũng như dọc tuyến đầu. Phạm vi địa lý của các hoạt động này hiện nay rộng lớn đến mức Nga thiếu nguồn lực để bảo vệ mọi mục tiêu tiềm năng trong tầm với của vũ khí Ukraine. Điều này buộc Moscow phải đưa ra những lựa chọn khó khăn về việc tập trung phòng không ở đâu và chấp nhận rủi ro lớn hơn ở đâu", ông Solli nói.
Theo vị cố vấn quân sự, ưu tiên đang nghiêng về việc bảo vệ các trung tâm dân cư lớn như Moscow và St. Petersburg nhằm giảm thiểu hậu quả cả về quân sự lẫn tâm lý.
Severodvinsk nằm cách tiền tuyến của cuộc xung đột khoảng 1.500 km, nằm trong tầm với tiềm năng của cả drone tầm xa lẫn tên lửa hành trình. Dù vậy, ông Åtland nhận định Ukraine khó có khả năng cố ý nhắm vào các cơ sở đóng tàu ngầm hạt nhân. Cho đến nay, Ukraine chưa thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào được biết đến nhằm vào hạm đội tàu ngầm hạt nhân của Nga hay các cơ sở đóng tàu hạt nhân tại Severodvinsk. Ngược lại, các căn cứ không quân như Olenya – nằm trên bán đảo Kola, cách Murmansk 92 km về phía Nam – đóng vai trò trực tiếp hơn trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, nên được coi là mục tiêu có khả năng bị nhắm tới hơn.
