Chỉ trong một tuần, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov và Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi. Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi chính thức giữ cương vị Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang từ ngày 21/7/2026, còn ông Yevhenii Khmara làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng. Đây là cuộc cải tổ quân sự sâu rộng nhất kể từ khi xung đột nổ ra.
Quyết định được đưa ra vào đúng thời điểm Nga tăng cường chiến dịch kiểm soát các "thành phố pháo đài" tại Donetsk, mở đường cho một giai đoạn tấn công mới. Theo Al Jazeera, điểm nóng nhất đang là Kostiantynivka – thành phố nằm xa nhất về phía nam trong chuỗi bốn đô thị chiến lược mà Moscow quyết tâm chiếm để kiểm soát phần còn lại của tỉnh Donetsk trước cuối năm.
Kostiantynivka: Chìa khóa của toàn bộ Donetsk
Tổng thống Nga Vladimir Putin mô tả Kostiantynivka là "chìa khóa" để "giải phóng" toàn bộ Donetsk, đồng thời nhấn mạnh "tầm quan trọng chiến lược to lớn" của thành phố này. Đây là một trong những cứ điểm cuối cùng của Ukraine tại Donetsk, nằm trên tuyến đường tiến tới Kramatorsk và Sloviansk – những mục tiêu trọng yếu ở vùng Donbass.
Một binh sĩ Ukraine ở mặt trận thừa nhận với hãng tin Hromadske: "Tình hình ở Kostiantynivka rất tồi tệ. Vấn đề không phải là liệu chúng tôi có mất nó hay không – mà thực tế là chúng tôi đã mất nó rồi."
Theo đánh giá từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington, cách đây ba tuần Nga chỉ hiện diện ở 37% diện tích Kostiantynivka, chủ yếu thâm nhập theo từng tốp nhỏ. Nhưng trong báo cáo gần nhất, tổ chức này xác nhận sự hiện diện của lực lượng Nga đã lan ra phần lớn khu đô thị. Nga cũng đã tiến vào các làng Molocharka và Izhevka ở phía bắc, tạo nguy cơ bao vây quân Ukraine trong vòng một đến hai tháng nếu không có tăng viện hay thay đổi chiến thuật.
Đà tiến chậm lại nhưng áp lực gia tăng
Dù vậy, theo ISW, tốc độ tiến công của Nga trên toàn mặt trận đã chậm lại rõ rệt. Từ mức bình quân 16,6 km2 mỗi ngày trong nửa đầu năm 2025, Moscow chỉ còn chiếm được khoảng 1 km2 mỗi ngày trong tháng 6 và thậm chí mất lãnh thổ với tốc độ 1,6 km2 mỗi ngày trong tháng 7. Tuy nhiên, cường độ tấn công lại tăng lên đáng kể.
Chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái (SBS) của Ukraine, Robert Brovdi, dựa trên phân tích từ trung tâm tình báo SBS, cho biết số binh sĩ Nga tham gia các hoạt động tấn công dọc tiền tuyến trong tháng này đã tăng 12% so với tháng 6 và 18% so với tháng 5. Thương vong của phía Nga cũng tăng theo tỷ lệ tương tự.
Trên mặt trận phía bắc, Nga tuyên bố đã phá hủy 10 trung tâm điều khiển máy bay không người lái (UAV) của Ukraine tại Kharkiv và Sumy vào ngày 27/7, khiến 70 người thiệt mạng. Ba ngày sau, Moscow thông báo đánh tan lực lượng phòng thủ ở Nova Sich, Mogritsa, Malaya Slobodka (Sumy) và Yurchenkovo (Kharkiv), đồng thời áp dụng chiến thuật drone của Ukraine để phá hoại việc vận chuyển đạn dược. Một báo cáo phía Nga nói rằng binh sĩ nước này đã thu được một lượng lớn vũ khí, đạn dược và thiết bị quân sự bị bỏ lại. Quan chức Nga còn tuyên bố chiếm được 13 khu định cư ở Kharkiv trong tháng này.
Al Jazeera không thể xác minh độc lập những tuyên bố trên, và Ukraine đã phủ nhận việc Nova Sich thất thủ.
Ba thử thách trước mắt của bộ chỉ huy mới
Chuyên gia quân sự Mick Ryan tại Viện Lowy chỉ ra ba thử thách đặc biệt cấp bách với đội ngũ lãnh đạo quân sự mới của Ukraine. Thứ nhất, duy trì đà tác chiến hiện tại. Quân đội Ukraine đã giành lại một số khu vực quanh Kupyansk, hạn chế bước tiến của Nga trên nhiều hướng và liên tục thực hiện các cuộc tấn công tầm trung – tầm xa vào nhà máy lọc dầu, cơ sở công nghiệp quốc phòng, phòng không và hậu cần đối phương. Việc thay đổi nhân sự cấp cao có thể tạo khoảng trống tạm thời cho Moscow khai thác, nên nhiệm vụ ưu tiên là không để nhịp hoạt động ở tiền tuyến cũng như sâu trong lãnh thổ Nga chậm lại.
Thứ hai, cải thiện hệ thống động viên quốc phòng. Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách và pháp lý, trong khi Tổng tư lệnh chịu trách nhiệm huấn luyện và sử dụng lực lượng. Các đơn vị tiền tuyến đang mệt mỏi, thiếu người, và độ tuổi trung bình của binh lính nơi chiến trường đã trên 40. Một cách tiếp cận bền vững hơn đối với tuyển quân là điều không thể trì hoãn.
Thứ ba, củng cố quan hệ với các đối tác phương Tây. Sự ổn định nội bộ giúp duy trì lòng tin, chuyển cam kết thành viện trợ thực chất, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực chiến của Ukraine về chỉ huy số hóa, tác chiến điện tử, robot và tấn công tầm xa – những lĩnh vực mà quân đội phương Tây đang nghiên cứu rất kỹ. Ông Ryan nhấn mạnh thành công của Ukraine phụ thuộc vào sự phối hợp thống nhất giữa Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tư lệnh, thay vì hoạt động tách biệt như trước đây.
Cuộc chuyển giao quyền lực quân sự lần này phản ánh nỗ lực của Kiev nhằm thích ứng với giai đoạn chiến tranh mới, khi Moscow vừa siết chặt vòng vây Donetsk, vừa học hỏi chiến thuật drone của Ukraine. Kết quả trong những tuần tới sẽ là phép thử quyết định cho bộ chỉ huy vừa nhậm chức.
