Rủi ro khôn lường phi công F-16 Mỹ đối mặt trong chiến dịch Trung Đông
Tiêm kích F-16 của Mỹ suýt bị tên lửa Houthi bắn hạ trong một chiến dịch năm ngoái, làm nổi bật những rủi ro nghiêm trọng mà phi công phải đối mặt khi tham chiến ở Trung Đông, ngay cả khi lực lượng Mỹ chiếm ưu thế vượt trội. Sự kiện này xảy ra trong bối cảnh xung đột leo thang, ảnh hưởng sâu sắc đến an ninh hàng hải toàn cầu.
Bối cảnh căng thẳng và Chiến dịch Rough Rider
Năm ngoái, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn ở Yemen đã gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua kênh đào Suez, tuyến hàng hải chiến lược chiếm khoảng 12% lưu lượng thương mại thế giới. Điều này buộc nhiều công ty vận tải biển phải chuyển hướng hành trình dài hơn vòng qua mũi phía nam châu Phi, làm tăng đáng kể chi phí vận chuyển và gây bất ổn kinh tế.
Các cuộc tấn công vào tàu bè trên Biển Đỏ và Vịnh Aden được Houthi tiến hành sau khi xung đột Dải Gaza bùng phát vào tháng 10/2023, nhằm bày tỏ sự đoàn kết với người dân Palestine. Tuy nhiên, tác động ngày càng lớn của chúng đến vận tải biển toàn cầu đã thúc đẩy Tổng thống Mỹ Donald Trump hành động quyết liệt.
Sau nhiều lần cảnh báo Houthi sẽ bị "xóa sổ" nếu không chấm dứt các cuộc tấn công, ông Trump ngày 15/3/2025 đã phát động Chiến dịch Rough Rider, huy động lực lượng quân sự lớn đến Trung Đông để thực hiện không kích dữ dội vào cơ sở hạ tầng và căn cứ của Houthi. Mục tiêu chính là đảm bảo tự do hàng hải cho tàu bè Mỹ, thay vì tiêu diệt hoàn toàn lực lượng này.
Cuộc đối đầu nguy hiểm và pha thoát chết ngoạn mục
Lực lượng Mỹ sở hữu ưu thế vượt trội so với Houthi, đặc biệt nhờ các đơn vị tiêm kích F-16 mang biệt danh "Wild Weasels" (Chồn hoang) chuyên chế áp hệ thống phòng không đối phương. Họ được trang bị tên lửa HARM có khả năng khóa tín hiệu radar để tiêu diệt mục tiêu. Tuy nhiên, Houthi đã phát triển một mạng lưới theo dõi máy bay Mỹ tinh vi bằng hệ thống trinh sát mặt đất, thiết bị quang học và cảm biến hồng ngoại, với mức độ phức tạp mà Mỹ chưa hiểu hết.
12 ngày sau khi Chiến dịch Rough Rider bắt đầu, trung tá William "Skate" Parks và thiếu tá Michael "Danger" Blea điều khiển hai tiêm kích F-16 cất cánh từ một căn cứ trong khu vực. Nhiệm vụ của họ là phá hủy hệ thống phòng không Houthi gần thủ đô Sanaa ở Yemen và đánh lạc hướng để máy bay tàng hình B-2 tấn công các cơ sở sản xuất tên lửa.
Khi hướng về mục tiêu, Parks và Blea phát hiện nhiều quả pháo sáng lần lượt được bắn lên trời theo đường bay của họ, được cho là cách Houthi báo hiệu sớm về sự xuất hiện của tiêm kích Mỹ. Dù vậy, hai phi công vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ và tung ra đòn tấn công. Khi quay đầu trở về căn cứ, mọi thứ dường như yên tĩnh.
Nhưng khi sắp rời đất liền và bay ra Biển Đỏ, cảnh báo tên lửa tấn công vang lên trong buồng lái. Trong vài giây ngắn ngủi, Parks phải chọn phương án mạo hiểm: chuyển hướng đột ngột, quay mũi tiêm kích về phía quả tên lửa đang lao tới. Đây là kỹ thuật thoát hiểm khẩn cấp, nhằm buộc hệ thống dẫn đường của tên lửa phải liên tục tính toán lại quỹ đạo dưới áp lực thời gian cực ngắn.
Đúng như tính toán, tên lửa trượt qua tiêm kích của Parks nhưng lao thẳng về phía chiếc F-16 của Blea. Qua màn hình hiển thị, anh thấy đầu đạn lướt ngay trước máy bay rồi phát nổ phía trên buồng lái. Blea hét lên: "Tên lửa suýt bắn trúng tôi. Rời đi thôi".
Họ chưa thoát khỏi vòng nguy hiểm khi lực lượng phòng không Houthi tiếp tục phóng thêm tên lửa. Hai phi công Mỹ bật chế độ đốt tăng lực để đạt tốc độ tối đa, thực hiện những cú ngoặt gấp tránh bị bắn hạ trên địa hình đồi núi hiểm trở. Nhiên liệu cạn dần, buộc máy bay tiếp dầu phải đổi lộ trình để hỗ trợ kịp thời. Trong 15 phút nghẹt thở, họ đã né tránh thành công 6 tên lửa phòng không.
Parks kể lại: "Tên lửa Houthi bay ngay dưới cánh trái tiêm kích của tôi gần tới mức nghe rõ tiếng gầm rú của nó". Sau khi trở về căn cứ an toàn, hai phi công được trao Huân chương Sao bạc, trong khi tổ lái máy bay tiếp dầu dự kiến nhận Huân chương Chữ thập bay xuất sắc.
Hậu quả và bài học cho tương lai
Không chỉ không quân, hải quân Mỹ cũng phải đối phó với drone và tên lửa Houthi trên Biển Đỏ. Vào một buổi sáng sớm, tàu sân bay Truman suýt bị tên lửa đạn đạo tấn công, khiến một tiêm kích F/A-18 bị quăng mạnh ra khỏi khoang chứa, các thủy thủ phải nhảy tránh vào giây cuối.
Đến tháng 5, Washington và Houthi đạt thỏa thuận ngừng bắn sau khi ông Trump tin lực lượng Mỹ đã làm đủ trong chiến dịch. Theo thỏa thuận, Mỹ dừng không kích và Houthi ngừng tấn công tàu Mỹ. Lầu Năm Góc ca ngợi thành tựu của 53 ngày giao tranh, với hơn 1.000 mục tiêu bị tấn công và nhiều chỉ huy tên lửa, drone của Houthi bị tiêu diệt. Tuy nhiên, Washington không loại bỏ được lãnh đạo cấp cao nhất của Houthi.
Gregory Johnsen, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Các Quốc gia Vùng Vịnh, nhận định: "Rough Rider gây thiệt hại đáng kể cho Houthi. Nhưng chiến dịch không đánh bại họ hay làm suy yếu tới mức họ không thể tiến hành các cuộc tấn công trong tương lai ở Biển Đỏ".
Khi Tổng thống Trump gần đây cân nhắc các biện pháp quân sự nhằm vào Iran, giới quan sát cảnh báo rủi ro với binh sĩ và khí tài Mỹ sẽ cao hơn nhiều, vì Iran sở hữu lực lượng quân sự đông đảo và hiện đại hơn Houthi. Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, đã cảnh báo Nhà Trắng về nguy cơ thương vong và cạn kiệt kho đạn dược nếu xung đột kéo dài.
Danny Citrinowicz, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia ở Tel Aviv, viết: "Nhiều điều khó lường có thể xảy ra. Và nó không chắc sẽ mang lại lợi ích cho Mỹ". Bài học từ cuộc đối đầu với Houthi cho thấy, dù có ưu thế công nghệ, rủi ro trong các chiến dịch quân sự ở Trung Đông vẫn luôn hiện hữu và có thể leo thang ngoài tầm kiểm soát.
