Nga đang triển khai chương trình xây dựng chưa từng có tiền lệ tại căn cứ không quân Engels, một trong những trung tâm quan trọng nhất của lực lượng máy bay ném bom chiến lược nước này. Ảnh vệ tinh chụp ngày 20/6 cho thấy ít nhất 17 nhà trú ẩn cỡ lớn đang được xây dựng, đủ để chứa các máy bay ném bom chiến lược Tu-95MS Bear-H và Tu-160 Blackjack.
Bối cảnh xây dựng boong-ke
Trong nhiều thập niên, từ thời Liên Xô đến nay, các máy bay ném bom chiến lược Nga gần như luôn đậu lộ thiên trên sân đỗ. Ngay cả những chiếc Tu-95MS hay Tu-160 - thành phần quan trọng của bộ ba răn đe hạt nhân Nga, cũng hiếm khi được bố trí trong các nhà chứa kiên cố. Tuy nhiên, điều đó dường như đang thay đổi. Kích thước của các công trình này lớn hơn đáng kể so với các hầm trú ẩn dành cho tiêm kích từng xuất hiện tại nhiều căn cứ Nga trong thời gian qua.
Căn cứ trọng yếu nhiều lần trở thành mục tiêu
Engels là nơi đóng quân của Sư đoàn Không quân ném bom hạng nặng số 22 - đơn vị vận hành phi đội Tu-160 duy nhất của Nga cùng một trung đoàn Tu-95MS. Đây cũng là một trong những căn cứ đóng vai trò chủ lực trong các đòn tấn công bằng tên lửa hành trình nhằm vào Ukraine kể từ khi xung đột bùng phát. Chính vì vậy, Engels từ lâu đã nằm trong danh sách mục tiêu ưu tiên của Kiev. Tháng 12/2022, căn cứ này liên tiếp hứng chịu nhiều cuộc tập kích bằng UAV. Đầu năm 2025, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa đã gây ra vụ cháy lớn tại khu vực kho nhiên liệu phục vụ căn cứ. Đến tháng 3 cùng năm, một kho chứa đạn được cho là đã bị đánh trúng.
Sự thay đổi về tư duy phòng thủ
Việc xây dựng các hầm trú ẩn quy mô lớn cho máy bay ném bom chiến lược không chỉ đơn thuần là biện pháp kỹ thuật, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy quân sự của Moscow. Trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Liên Xô và sau này là Nga thường không xây dựng các nhà chứa kiên cố cho lực lượng máy bay ném bom chiến lược. Một phần nguyên nhân là do kích thước rất lớn của các máy bay này khiến chi phí xây dựng tăng cao. Mặt khác, giới quân sự khi đó tin rằng các căn cứ nằm sâu trong nội địa sẽ đủ an toàn trước nguy cơ bị tập kích bất ngờ. Nhưng sự phát triển nhanh chóng của UAV tầm xa đã làm thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận đó. Các máy bay không người lái có giá thành tương đối thấp nhưng có thể bay hàng trăm, thậm chí hàng nghìn kilomet để tấn công các mục tiêu chiến lược. Kết quả là Moscow buộc phải bổ sung thêm một lớp phòng thủ thụ động bằng các công trình bảo vệ kiên cố.
Những máy bay không thể dễ dàng thay thế
Một yếu tố khác khiến Nga phải hành động nằm ở giá trị đặc biệt của các máy bay ném bom chiến lược. Khác với các tiêm kích Su-35 hay Su-57 vẫn đang được sản xuất, những chiếc Tu-95MS đã ngừng chế tạo từ nhiều thập niên trước. Trong khi đó, chương trình khôi phục dây chuyền sản xuất Tu-160M mới diễn ra chậm hơn dự kiến. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi tổn thất đều rất khó bù đắp. Ngoài vai trò tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình tầm xa, Tu-95MS và Tu-160 còn là một trong ba thành phần cấu thành lực lượng răn đe hạt nhân chiến lược của Nga, bên cạnh tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và tàu ngầm mang tên lửa hạt nhân.
Không chỉ Nga đối mặt với bài toán mới
Sự xuất hiện của các hầm trú ẩn tại Engels phản ánh xu hướng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Sự phổ biến của UAV giá rẻ và tên lửa hành trình khiến nhiều quốc gia phải xem xét lại cách bảo vệ các căn cứ không quân. Ngay cả Mỹ cũng đang đối mặt với các cuộc tranh luận tương tự sau hàng loạt vụ xâm nhập bằng UAV gần các căn cứ chiến lược. Trong nhiều năm, các máy bay ném bom B-52 của Mỹ cũng thường xuyên đậu ngoài trời tại các căn cứ như Barksdale hay Minot. Tuy nhiên, những mối đe dọa mới đang khiến giới quân sự Mỹ phải cân nhắc nghiêm túc hơn về việc xây dựng hệ thống nhà chứa kiên cố cho các loại máy bay có giá trị cao.
Những công trình đang mọc lên tại Engels cho thấy Moscow không còn coi các căn cứ nằm sâu trong lãnh thổ là bất khả xâm phạm. Sau hơn hai năm liên tiếp hứng chịu các cuộc tập kích bằng UAV và tên lửa tầm xa, lực lượng hàng không chiến lược Nga dường như đang bước vào một giai đoạn phòng thủ hoàn toàn mới. Nếu hoàn thành đúng kế hoạch, đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại Nga triển khai mạng lưới nhà trú ẩn quy mô lớn dành riêng cho các máy bay ném bom chiến lược - một thay đổi mang tính biểu tượng cho thấy chiến trường Ukraine đã tác động sâu sắc như thế nào tới tư duy quân sự của Moscow.
