Mỹ chịu tổn thất nặng khi Iran phá hủy máy bay chỉ huy E-3 AWACS tại căn cứ Ả Rập Saudi
Ngày 27/3, Iran đã thực hiện một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo vào Căn cứ Không quân Prince Sultan tại Ả Rập Saudi, trực tiếp phá hủy một máy bay chỉ huy E-3 Sentry AWACS của Mỹ đang đậu trên đường băng. Sự kiện này gây chấn động, với hơn 10 binh sĩ Mỹ bị thương, trong đó hai người trong tình trạng nặng. Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận về vụ việc, nhưng giới chuyên gia nhận định đây là một thiệt hại rất lớn đối với không quân Mỹ.
E-3 AWACS: "Mắt thần" không thể thay thế của Mỹ
Máy bay E-3 AWACS không phải là một phương tiện thông thường. Nó đóng vai trò như hệ thống chỉ huy và kiểm soát trên không, với khả năng theo dõi mọi mối đe dọa trong phạm vi lên đến 400 km. Chiếc máy bay này điều phối các hoạt động chiến đấu, bao gồm máy bay chiến đấu, tiếp nhiên liệu, ném bom và thu thập tình báo. Trong xung đột với Iran, AWACS có nhiệm vụ quan trọng trong việc theo dõi máy bay không người lái Shahed, điều phối các cuộc tấn công của F-35 và quản lý mạng lưới tên lửa đánh chặn.
Vấn đề nghiêm trọng nằm ở chỗ, không có gì có thể thay thế E-3 AWACS trong ngắn hạn. Toàn bộ Không quân Mỹ hiện chỉ còn 16 chiếc E-3 Sentry, dựa trên khung máy bay Boeing 707 đã ngừng sản xuất từ năm 1992. Hiện tại, 6 chiếc đang được triển khai tại Trung Đông, chiếm gần 40% tổng số máy bay loại này trong biên chế. Trong khi đó, máy bay thay thế E-7 Wedgetail đã bị trì hoãn và dự kiến sớm nhất đến năm 2028 mới có mặt.
Thiệt hại nghiêm trọng và phản ứng từ chuyên gia
Mức độ thiệt hại của chiếc E-3 bị tấn công được mô tả là rất nghiêm trọng. Một số đánh giá cho rằng máy bay "có thể không hoạt động được nữa", làm giảm tổng số AWACS khả dụng xuống còn 15 chiếc. Tỷ lệ sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ của loại máy bay này vốn chỉ đạt khoảng 56%, khiến việc mất mát thêm càng trở nên đáng lo ngại.
Heather Penney, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, nhận xét: "Việc mất một chiếc E-3 là một vấn đề rất nghiêm trọng khi xét đến tầm quan trọng của những hệ thống điều khiển tác chiến này. Quân đội Mỹ cần đẩy nhanh quá trình mua sắm thế hệ máy bay mới E-7 để bù đắp tổn thất."
Kelly Grieco, chuyên gia chính sách quốc phòng tại Trung tâm Stimson, nhấn mạnh rằng đây không phải là hành động ngẫu nhiên. Bà nói: "Có vẻ như Iran vừa thực hiện chiến dịch có chủ đích nhằm vào những yếu tố then chốt giúp duy trì sức mạnh không quân của Mỹ." Vụ tấn công này phản ánh chiến lược rõ ràng của Iran trong việc nhắm vào các mục tiêu mà Mỹ khó có thể thay thế trong thời gian ngắn.
Bối cảnh rộng hơn của xung đột
Vụ tấn công E-3 AWACS diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang đối mặt với nhiều thách thức khác trong khu vực. Chẳng hạn, Mỹ đã sử dụng 943 tên lửa đánh chặn Patriot chỉ trong 4 ngày và không sản xuất kịp để bù đắp. Mỗi chiếc F-35 tấn công Iran mang theo 418 kg vật liệu đất hiếm được chế biến tại Trung Quốc, và nguồn cung thay thế có thể mất 5-10 năm mới có được.
Trong chiến dịch Epic Fury, khoảng 20 máy bay đã bị hư hại, bao gồm:
- 3 chiếc F-15E bị bắn nhầm.
- Một chiếc KC-135 rơi ở Iraq khiến 6 phi công tử nạn.
- Nhiều drone MQ-9 bị tiêu diệt trên mặt đất.
Những sự kiện này cho thấy cường độ và sự phức tạp của xung đột hiện tại, với Iran ngày càng thể hiện khả năng tấn công vào các điểm yếu chiến lược của Mỹ.
