Cuộc khủng hoảng với Iran đang đặt Tổng thống Mỹ Donald Trump trước một nghịch lý khó xử: càng gia tăng sức ép quân sự, Washington dường như càng xa mục tiêu buộc Tehran nhượng bộ. Ngày 11 tháng 6 năm 2026 (theo giờ địa phương), Mỹ tiến hành một loạt cuộc không kích mới nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), các đòn tấn công sử dụng vũ khí chính xác cao để đánh vào hệ thống giám sát, liên lạc và phòng không của Tehran.
Trong khi Nhà Trắng liên tiếp tung ra các đòn không kích mới, nhiều nhà quan sát cho rằng ông Trump đang rơi vào chiếc bẫy từng khiến cựu Tổng thống Jimmy Carter đánh mất quyền kiểm soát nhiệm kỳ của mình cách đây gần nửa thế kỷ. Dù tính cách và phong cách lãnh đạo của hai người gần như không có điểm chung, cả hai đều bị gắn với cùng một cái tên: Iran, theo nhận định của Financial Times. Nếu nhiệm kỳ của ông Carter bị phủ bóng bởi cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran năm 1979, thì cuộc đối đầu hiện nay với Iran đang dần trở thành phép thử lớn nhất đối với ông Trump.
Người cầm lái hay con tin của khủng hoảng?
Điểm tương đồng đáng chú ý là cả hai tổng thống đều đặc biệt nhạy cảm với thương vong của quân đội Mỹ. Ông Carter từng chịu cú sốc lớn sau khi chiến dịch giải cứu con tin thất bại khiến 8 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Với ông Trump, các cuộc đụng độ tại khu vực Vùng Vịnh đã khiến ít nhất 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng, làm gia tăng áp lực chính trị trong nước. Chính vì vậy, giới phân tích cho rằng nỗi lo bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài đang ảnh hưởng đáng kể tới các tính toán chiến lược của Nhà Trắng.
Dù ông Trump nhiều lần khẳng định mình là người “nắm mọi quyền quyết định”, thực tế trên chiến trường lại cho thấy Washington đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát diễn biến xung đột. Các đợt tấn công và đáp trả giữa Iran, Israel cùng lực lượng đồng minh trong khu vực liên tục diễn ra bất chấp những nỗ lực ngoại giao từ Mỹ. Điều đó làm dấy lên nhận định rằng chính Tehran và Tel Aviv mới là những bên đang định hình nhịp độ cũng như hướng đi của cuộc khủng hoảng.
Ba yếu tố chi phối cuộc xung đột
Làn sóng tấn công mới trong hai ngày gần đây của Mỹ phản ánh ba yếu tố quan trọng đang chi phối cuộc xung đột. Thứ nhất, ông Trump ngày càng công khai thể hiện sự thất vọng trước việc Tehran không chấp nhận các điều kiện của Washington liên quan tới việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chương trình hạt nhân. Thứ hai, các động thái quân sự mới cho thấy Tổng thống Mỹ vẫn tin rằng đối đầu và sức ép là công cụ hiệu quả nhất để buộc đối phương phải chấp nhận một thỏa thuận. Thứ ba, chiến dịch lần này tiếp tục phản ánh xu hướng sử dụng vũ lực của ông Trump ngay cả trong những thời điểm ngoại giao đang ở giai đoạn nhạy cảm.
Các cuộc không kích được triển khai chỉ ít giờ sau khi một phái đoàn trung gian của Qatar tới Tehran nhằm thu hẹp những khác biệt cuối cùng trong bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran. Đây không phải lần đầu tiên ông Trump lựa chọn hành động quân sự thay vì chờ đợi tiến trình ngoại giao hoàn tất. Kịch bản tương tự từng diễn ra trước các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran năm ngoái, cũng như thời điểm ông mất kiên nhẫn với tiến trình đàm phán tại Geneva hồi cuối tháng 2, dẫn tới việc Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Đợt tấn công ngày 11 tháng 6 cũng diễn ra ngay sau khi Mỹ mở các cuộc không kích nhằm vào tài sản quân sự của Iran để đáp trả vụ Tehran bắn hạ trực thăng Apache của Mỹ. Trên thực tế, Nhà Trắng gần như không có nhiều lựa chọn. Nếu Washington không phản ứng, điều đó có thể bị hiểu là Mỹ chấp nhận để Iran áp đặt quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz.
Iran càng bị tấn công càng cứng rắn?
Trong bối cảnh đàm phán đình trệ, chính quyền Trump tiếp tục đặt cược vào sức mạnh quân sự nhằm buộc Iran phải nhượng bộ. Trước đó, Tổng thống Trump cáo buộc Iran cố tình kéo dài đàm phán và không có thiện chí đạt được thỏa thuận. “Chúng tôi đã quá nhiều lần bị họ qua mặt”, ông Trump tuyên bố. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth thậm chí còn đưa ra thông điệp cứng rắn hơn khi khẳng định Washington sẵn sàng “đàm phán bằng bom đạn” nếu cần thiết.
Theo chính quyền Mỹ, mục tiêu của các đòn không kích là gia tăng sức ép nhằm cải thiện vị thế đàm phán của Washington, đồng thời buộc Tehran phải mở lại eo biển Hormuz và quay trở lại bàn thương lượng về chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của chiến lược này vẫn là dấu hỏi lớn. Những diễn biến trong nhiều tháng qua cho thấy một thực tế trái ngược với kỳ vọng của Nhà Trắng. Mỗi lần Mỹ gia tăng áp lực quân sự, giới lãnh đạo Iran dường như càng thể hiện lập trường cứng rắn hơn thay vì nhượng bộ.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani khẳng định không thể đạt được bất kỳ thỏa thuận lâu dài nào thông qua đe dọa hay sử dụng vũ lực. Nhiều chuyên gia nhận định giới lãnh đạo Iran hiện tin rằng họ đang nắm trong tay những quân bài chiến lược quan trọng, đặc biệt là khả năng gây sức ép đối với hoạt động vận tải năng lượng qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải có ý nghĩa sống còn đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Bên cạnh đó, việc chính quyền Iran vẫn đứng vững sau nhiều tháng chịu sức ép quân sự và cấm vận từ Mỹ cũng được Tehran xem là một chiến thắng chính trị quan trọng.
Chiếc bẫy của chính ông Trump
Một trong những thách thức lớn nhất đối với ông Trump là mỗi lần sử dụng thêm vũ lực, nguy cơ xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát lại gia tăng. Việc Tổng thống Trump bất ngờ quay lại với các biện pháp quân sự cũng khiến nhiều cử tri Mỹ thêm hoài nghi. Các nghị sĩ Mỹ cảnh báo Iran vẫn còn nhiều lựa chọn đáp trả, từ tấn công hạ tầng năng lượng của các quốc gia đồng minh Washington tại Vùng Vịnh cho đến việc sử dụng lực lượng Houthi ở Yemen để đe dọa các tuyến vận tải dầu mỏ trên Biển Đỏ. Nếu những kịch bản này xảy ra sẽ kéo theo những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng đối với Mỹ và các đồng minh.
“Họ vẫn còn rất nhiều quân bài trong tay, và tất cả những quân bài đó đều dẫn tới một hệ quả: giá xăng dầu tại Mỹ sẽ tăng vọt”, Hạ nghị sĩ Jim Himes, thành viên Dân chủ cấp cao tại Ủy ban Tình báo Hạ viện Mỹ, cảnh báo. Trong khi đó, các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy đa số cử tri Mỹ không ủng hộ cuộc đối đầu kéo dài với Iran, khiến áp lực chính trị đối với Nhà Trắng ngày càng lớn.
Chỉ một ngày trước đó, ông Trump còn tuyên bố đang ở “giai đoạn cuối” của tiến trình đạt thỏa thuận với Iran và eo biển Hormuz có thể được mở lại trong vòng “hai hoặc ba ngày”. Tuần trước, ông xác nhận đã gọi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là “điên rồ” vì cho rằng các hành động quân sự của Israel tại Lebanon có nguy cơ phá hỏng cơ hội hòa bình. Ông cũng cảnh báo nhà lãnh đạo Israel rằng các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran có thể khiến Tel Aviv rơi vào thế cô lập. Thế nhưng chỉ ít ngày sau, chính ông Trump lại tiếp tục tung sức mạnh quân sự của Mỹ vào Iran.
Những thông điệp trái chiều này cho thấy Tổng thống Mỹ đang mắc kẹt trong chiếc bẫy do chính mình tạo ra. Để thực sự thay đổi cán cân chiến lược, ông Trump có thể phải chấp nhận leo thang quân sự mạnh mẽ và kéo dài hơn nữa. Nhưng điều đó gần như chắc chắn sẽ kích hoạt phản ứng từ Iran, kéo các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ trở lại vòng xoáy xung đột và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu - yếu tố đang bào mòn tỷ lệ ủng hộ dành cho ông.
Trong khi đó, ngay cả khi Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz, Washington vẫn sẽ phải bước vào nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng đàm phán phức tạp liên quan đến chương trình hạt nhân, kho dự trữ uranium làm giàu và các yêu cầu dỡ bỏ lệnh trừng phạt của Tehran. Nếu các cuộc không kích mới tiếp tục không mang lại kết quả, áp lực dư luận chắc chắn sẽ quay trở lại với Nhà Trắng.
Một phần câu trả lời nằm ở triết lý đã theo ông Trump suốt nhiều thập niên. Trong mọi cuộc đối đầu, luôn chỉ có người thắng và kẻ thua. Niềm tin rằng việc gia tăng sức ép sẽ buộc đối phương phải khuất phục là tư duy quen thuộc của vị tổng thống xuất thân từ giới kinh doanh bất động sản, theo bình luận của CNN. Tuy nhiên, nếu Tehran tiếp tục không nhượng bộ, ông Trump sẽ một lần nữa phải đối mặt với câu hỏi khó: vì sao ông vẫn kiên trì với một chiến lược mà cho đến nay chưa chứng minh được hiệu quả?
