Tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang khi Iran ban hành bộ quy tắc mới cho tàu thuyền muốn quá cảnh qua tuyến đường thủy chiến lược này. Theo hãng tin Press TV, các tàu có ý định đi qua eo biển sẽ nhận được email từ Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran, trong đó nêu rõ các quy định quá cảnh. Sau đó, tàu phải xin phép PGSA để được đi qua. Những tàu không hợp tác với Iran sẽ bị từ chối, đặc biệt là các tàu có liên hệ với Mỹ hoặc Israel – hai quốc gia đã tiến hành tấn công Iran từ ngày 28/2.
Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz
Đáp trả động thái của Iran, kể từ ngày 13/4, hải quân Mỹ đã bắt đầu phong tỏa các hoạt động hàng hải liên quan đến tuyến đường chiến lược qua eo biển Hormuz. Quyết định này được đưa ra sau khi cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, dưới sự trung gian của Pakistan, đổ vỡ. Theo lệnh phong tỏa, tất cả tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran sẽ bị lực lượng hải quân Mỹ ngăn cản.
Iran thu phí qua eo biển
Trước đó, Tehran đã đề xuất thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển như một phần trong các đề nghị nhằm chấm dứt cuộc chiến với Israel và Mỹ. Dù Mỹ từng cảnh báo các hãng tàu có thể đối mặt với trừng phạt nếu nộp phí cho Iran, kể cả dưới hình thức từ thiện, nhưng hãng tin AFP dẫn lời Phó Chủ tịch Quốc hội Iran Hamidreza Hajibabaei cho biết khoản tiền đầu tiên từ việc thu phí đã được chuyển vào tài khoản của Ngân hàng Trung ương Iran. Iran không nêu rõ số tiền cũng như cơ chế thu phí cụ thể.
Tác động đến giá dầu toàn cầu
Nhờ sản lượng dầu nội địa lớn, Mỹ không phụ thuộc vào dầu nhập khẩu từ vùng Vịnh qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nếu dầu Iran không thể qua eo biển, giá dầu thế giới có thể tiếp tục leo thang, dự báo lên tới 175 USD/thùng. Tehran nhận thức rõ tác động chính trị tiềm tàng của lạm phát kéo dài tại Mỹ, trong bối cảnh chưa đầy 7 tháng nữa nước này sẽ diễn ra cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Phản ứng của Tổng thống Trump
Sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, Tổng thống Trump được cho là đã nói với Quốc hội rằng Mỹ cần 2 tỷ USD mỗi ngày để mở lại eo biển. Một thượng nghị sĩ Mỹ đã vặn lại: “Nhưng nó đã mở cửa trước khi chiến tranh nổ ra rồi mà! Vậy thì toàn bộ cuộc chiến tranh để làm gì? Ông đã dùng chiến tranh để đóng cửa nó và dùng 2 tỷ USD/ngày để mở cửa nó. Thật vô lý!”.
Vũ khí hạt nhân của Iran: eo biển Hormuz
Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran sáng 28/2 khiến hơn 40 lãnh đạo cấp cao của Iran thiệt mạng. Những ngày sau đó, cả Mỹ và Israel đều tìm cách triệt hạ các lãnh đạo mới được thay thế, và đã phần nào đạt được mục tiêu. Tuy nhiên, chiến tranh kéo dài bất chấp các mốc thời gian Washington đặt ra. Song song với các đòn tấn công, Mỹ và Israel chuyển sang pha 2: đánh quỵ các lực lượng không quân, hải quân, phòng không, tên lửa của Iran. Nhiều tàu hải quân Iran bị đánh chìm, hệ thống phòng không bị thiệt hại nặng. Nhưng cuộc chiến kéo dài chỉ chứng minh rằng người ta có thể chủ động đi vào một cuộc chiến tranh nhưng khó thoát ra.
Pha 3 (người dân Iran tự đứng dậy giành quyền lực) và pha 4 (lực lượng thân Mỹ tiến vào các thành phố Iran) đã không xảy ra. Sau phút choáng váng ban đầu, Iran đã trụ vững và phản đòn. UAV và tên lửa Iran bay vào các thành phố Israel, nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ trên lãnh thổ đồng minh ở Trung Đông. Tehran sử dụng loại “vũ khí” mà Phó Chủ tịch Hội đồng an ninh quốc gia Nga Dmitry Medvedev gọi là “mạnh hơn cả vũ khí hạt nhân”: eo biển Hormuz, chính xác là phong tỏa eo biển này.
Ngay lập tức, chuỗi cung ứng năng lượng – dòng chảy dầu mỏ chiếm khoảng 20% tổng lưu lượng toàn cầu – bị đứt gãy. Dầu lửa vọt lên hơn 100 USD/thùng. Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn cung năng lượng từ Trung Đông lao đao.
Mỹ đối phó: phong tỏa đáp trả
Sau khi gây sức ép buộc Tehran mở vòng phong tỏa không thành, Mỹ tìm ra phương thức đối phó: cũng phong tỏa eo biển Hormuz. Bằng cách này, Mỹ hy vọng bóp nghẹt đường vận chuyển dầu của Iran, đánh trực diện vào huyết mạch kinh tế Tehran, đe dọa làm gián đoạn cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Theo ước đoán của Tổng thống Trump, mỗi ngày Iran mất khoảng 500 triệu USD, cho thấy Tehran thiệt hại đến mức không thể chịu nổi và sẽ buộc phải quỳ gối chấp nhận thỏa thuận. Những gì Mỹ không giành được trên chiến trường sẽ giành được trên bàn đàm phán với sức ép từ lệnh phong tỏa.
Dự án Tự do: chiến dịch rủi ro
Bom đạn và lệnh phong tỏa dầu mỏ vẫn chưa khiến Iran khuất phục. Eo biển Hormuz vẫn bị Iran phong tỏa. Tổng thống Trump quyết định tự mình ra tay bằng Dự án Tự do, bắt đầu từ sáng 4/5. Mỹ dự định triển khai các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên bộ và trên biển, các nền tảng không người lái đa lĩnh vực cùng 15 nghìn binh sĩ. Các tàu khu trục đảm nhiệm hộ tống tàu hàng bị mắc kẹt bên trong eo biển ra ngoài. Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra hàng loạt khiếm khuyết chí tử của Dự án Tự do, khiến nó trở thành một dự án phiêu lưu với khả năng thành công thấp.
Trong khi hàng trăm lượt tàu qua lại Hormuz hằng ngày, hải quân Mỹ chỉ có khoảng 12 tàu có thể thực hiện phòng thủ. Về hạn chế nguồn lực, năm ngoái Mỹ đã loại bỏ toàn bộ tàu quét mìn. Hiện còn một số tàu được tân trang có thể thực hiện nhiệm vụ quét mìn hạn chế, nhưng không còn tàu chuyên dụng. Không chỉ hộ tống, lực lượng Mỹ còn phải bảo vệ tàu và chấp nhận rủi ro, đặc biệt đối với các công ty bảo hiểm.
Hải quân Iran không bị tiêu diệt hoàn toàn. Hải quân Vệ binh cách mạng Iran (IRGC) vẫn còn hàng chục, thậm chí hàng trăm tàu tấn công nhanh cỡ nhỏ có thể quấy rối hoặc đẩy lùi các tàu cố gắng đi qua. Iran có số lượng lớn UAV và tàu cỡ nhỏ khiến nhiệm vụ trở nên khó khăn. Hải quân Iran đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép. Tướng Iran Ali Abdollahi Aliabadi thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya cho biết Iran “đã nhiều lần tuyên bố” rằng an ninh eo biển Hormuz thuộc thẩm quyền của lực lượng vũ trang nước này và “trong mọi hoàn cảnh, mọi hoạt động đi lại an toàn đều phải có sự phối hợp với lực lượng vũ trang”. Tuyên bố cũng nhấn mạnh những bên ủng hộ Mỹ “cần phải cẩn trọng và không làm bất cứ điều gì dẫn đến sự hối tiếc không thể đảo ngược, bởi hành động gây hấn của Mỹ nhằm phá vỡ tình hình hiện tại sẽ chỉ khiến tình hình trở nên phức tạp hơn và đe dọa an toàn của tàu thuyền trong khu vực”.
Để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp tục, Washington thông báo tạm hoãn Dự án Tự do vô thời hạn. Điều này mở ra tia hy vọng về những tiến triển thực chất trong đàm phán giữa hai bên nhằm tiến tới xác lập hòa bình bền vững.
