Iran học chiến thuật UAV từ Ukraine, đe dọa trực diện lực lượng Mỹ tại Trung Đông
Một vụ tấn công gần đây bằng máy bay không người lái điều khiển qua dây cáp quang nhắm vào trực thăng Black Hawk và hệ thống radar của Mỹ tại Baghdad, Iraq đã gióng lên hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng. Sự kiện này cho thấy Iran đang tích cực học hỏi và áp dụng các chiến thuật từ chiến trường Ukraine, chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc đối đầu tiềm tàng với Hoa Kỳ.
Thay đổi căn bản trong mối đe dọa chiến tranh
Theo phân tích từ Wall Street Journal, trong các cuộc xung đột trước đây tại Iraq và Afghanistan, mối nguy hiểm chính đối với binh sĩ Mỹ thường là súng bộ binh và mìn tự chế. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Điểm đáng lo ngại nhất hiện tại là sự xuất hiện của loại UAV góc nhìn thứ nhất được điều khiển thông qua dây cáp quang.
Khác biệt then chốt so với UAV truyền thống sử dụng sóng vô tuyến - vốn dễ bị hệ thống tác chiến điện tử của Mỹ vô hiệu hóa - những máy bay không người lái gắn cáp quang này hoàn toàn miễn nhiễm với mọi biện pháp gây nhiễu. Đây chính là công nghệ mà Nga đã tiên phong sử dụng và đạt được thành công đáng kể khi giành lại vùng Kursk từ Ukraine vào cuối năm 2024.
Mối đe dọa trên không và dưới nước
Với tầm hoạt động lên đến 50 km - tương đương chiều rộng của eo biển Hormuz - những "sát thủ trên không" điều khiển bằng cáp quang này có khả năng biến toàn bộ khu vực thành vùng cấm đối với tàu chiến và trực thăng của Mỹ. Không chỉ dừng lại ở các bài học trên không, Iran còn đang quan sát kỹ lưỡng cách Ukraine sử dụng xuồng không người lái để làm suy yếu Hạm đội Biển Đen của Nga.
Mặc dù USV của Iran hiện chưa được đánh giá cao như của Ukraine do thiếu hệ thống định vị vệ tinh kiểu Starlink, nhưng trong địa hình hẹp và đông đúc như eo biển Hormuz, chúng vẫn là mối đe dọa thường trực đối với các tàu sân bay và tàu chở dầu.
Phản ứng chậm trễ của Washington
Trước những diễn biến này, thái độ của Washington vẫn gây ra nhiều tranh cãi. Tổng thống Donald Trump từng khẳng định trong cuộc phỏng vấn với Fox News rằng quân đội Mỹ "biết về máy bay không người lái nhiều hơn bất kỳ ai" và từ chối các đề nghị chia sẻ kinh nghiệm từ phía Ukraine.
Tuy nhiên, giới chuyên gia quân sự lại có góc nhìn lo ngại hơn nhiều. Tướng không quân Anh nghỉ hưu Martin Sampson chỉ ra rằng phần lớn các xe thiết bị và tàu đổ bộ của Mỹ tiến vào khu vực hiện nay vẫn chưa được trang bị các hệ thống chống UAV chuyên dụng - thứ đã trở nên phổ biến tại Ukraine. Thủy quân lục chiến Mỹ đã bắt đầu huấn luyện các đội FPV đầu tiên, nhưng đây vẫn là những bước đi quá chậm so với tốc độ phát triển công nghệ.
Thách thức đối với học thuyết chiến tranh truyền thống
Các chỉ huy NATO lâu nay vẫn duy trì quan điểm rằng sức mạnh không quân áp đảo sẽ giải quyết được mọi vấn đề. Thế nhưng, thực tế từ các chiến dịch không kích của Mỹ và Israel từ đầu năm 2026 vẫn chưa thể ngăn chặn triệt để các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV từ phía Iran, cũng như chưa thể mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển 1/5 lượng dầu mỏ thế giới.
Để đối phó với mối đe dọa từ UAV cáp quang, các chuyên gia như ông Rob Lee từ Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại của Mỹ cho rằng phương án khả thi nhất là "tiêu diệt tận gốc": xác định vị trí và hạ gục các nhóm điều khiển trước khi họ kịp phóng UAV. Tuy nhiên, việc tìm kiếm những đội điều khiển nhỏ gọn, cơ động trong địa hình phức tạp như bờ biển Iran là bài toán vô cùng nan giải.
Những quan điểm trái chiều và cảnh báo
Một luồng quan điểm khác từ ông Michael Knights thuộc tổ chức Horizon Engage thì hy vọng rằng ưu thế về vũ khí tầm xa và hệ thống tình báo của Mỹ có thể trấn áp các nhóm UAV này. Ông lập luận nếu Mỹ tập trung toàn lực tác chiến điện tử vào một khu vực hẹp, việc sử dụng FPV sẽ trở nên khó khăn hơn.
Tuy nhiên, cựu Ngoại trưởng Ukraine Pavlo Klimkin lại đưa ra cảnh báo nghiêm khắc: "Không một lực lượng vũ trang nào sẵn sàng đối mặt với thách thức này, cả người Mỹ lẫn người châu Âu. Không sẵn sàng về kỹ thuật, không sẵn sàng về tinh thần, và cũng không sẵn sàng về kinh nghiệm".
Bối cảnh chiến tranh mới tại Trung Đông
Tình hình hiện nay tại Trung Đông sẽ không còn là màn phô diễn sức mạnh của những đội tàu sân bay hay máy bay tàng hình đắt đỏ. Thay vào đó, nơi đây sẽ là một cuộc tiêu hao khốc liệt giữa một bên là công nghệ đỉnh cao và một bên là những bầy đàn UAV giá rẻ nhưng "không thể gây nhiễu".
Iran đã có những bài học kinh nghiệm quý giá từ cuộc chiến ở Ukraine, nhưng câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: Liệu Mỹ có kịp thời thích nghi với học thuyết chiến tranh mới này hay không? Sự chậm trễ trong việc trang bị hệ thống phòng thủ và thay đổi chiến thuật có thể khiến lực lượng Mỹ phải trả giá đắt trong một cuộc đối đầu tiềm tàng.
