Điểm yếu chí mạng trong hệ thống phòng không tiên tiến nhất của Mỹ
Hệ thống phòng không do Mỹ sản xuất, bao gồm các công nghệ như THAAD và Patriot, đã chứng minh hiệu quả với tỷ lệ đánh chặn trên 90% trong các cuộc tấn công gần đây. Tuy nhiên, những điểm yếu nghiêm trọng về chiều sâu chiến lược và nguồn cung tên lửa đánh chặn đang đe dọa khả năng duy trì ưu thế trong các cuộc chiến kéo dài.
Thành công và thách thức từ các cuộc tấn công gần đây
Trong ba ngày đầu của một chiến dịch, Iran đã phóng 165 tên lửa đạn đạo, hai tên lửa hành trình và hơn 500 máy bay không người lái nhắm vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Hệ thống phòng thủ của UAE đã đánh chặn hơn 92% mục tiêu, trong khi Qatar ghi nhận tỷ lệ lên tới 96%. Về mặt quân sự, đây là một thành công đáng kể, nhưng góc nhìn kinh tế chiến tranh lại phức tạp hơn nhiều.
Ước tính, Iran chỉ chi khoảng 177-360 triệu USD cho đợt tấn công này, trong khi UAE có thể phải bỏ ra từ 1,45-2,28 tỷ USD để phòng thủ. Sự chênh lệch chi phí này làm nổi bật điểm yếu cốt lõi: các hệ thống phòng không Mỹ dù hiệu quả nhưng quá tốn kém so với vũ khí tấn công giá rẻ của đối thủ.
Cấu trúc phòng không Mỹ và những hạn chế
Sau Thế chiến II, Mỹ tập trung vào ưu thế không quân, trong khi năng lực pháo binh và phòng không mặt đất không được ưu tiên tương xứng. Hiện nay, lưới phòng không lục quân Mỹ chủ yếu dựa vào ba lớp: Stinger tầm ngắn, Patriot tầm trung - cao và THAAD (Hệ thống phòng thủ khu vực tầm cao cuối).
THAAD, được triển khai từ năm 2008, là hệ thống di động có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung trong giai đoạn cuối của chuyến bay. Mỗi khẩu đội THAAD gồm 6 xe mang phóng với 8 đạn tên lửa mỗi xe, 2 radar AN/TPY-2 và 2 trung tâm chiến thuật di động, với tầm bắn lên tới 200 km và độ cao 150 km.
Tuy nhiên, điểm yếu lớn của THAAD là số lượng đạn cực kỳ hạn chế và giá thành cao ngất ngưởng - mỗi quả tên lửa đánh chặn có giá khoảng 13 triệu USD. Trong một cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran, binh sĩ Mỹ đã sử dụng hơn 150 tên lửa THAAD, tương đương gần 1/4 tổng số đạn mà Lầu Năm Góc đặt mua từ năm 2010 đến nay.
Thiếu hụt tên lửa đánh chặn và áp lực chuỗi cung ứng
Mỹ, Israel và các quốc gia Vùng Vịnh phần lớn phụ thuộc vào hệ thống phòng thủ do Mỹ sản xuất, đồng nghĩa với việc họ chia sẻ một chuỗi cung ứng chung. Từ năm 2010, Mỹ mới chỉ mua khoảng 650 quả đạn THAAD, và dự kiến năm 2026 chỉ bổ sung thêm 37 quả. Với tốc độ sản xuất hiện tại là 100 quả mỗi năm của Lockheed Martin, việc thay thế số đạn tiêu hao trong chiến sự có thể kéo dài hơn một năm và ngốn tới 2 tỷ USD.
Không chỉ thiếu tên lửa, lực lượng phòng thủ của Mỹ còn đối mặt với "khủng hoảng chu kỳ luân phiên". Theo mô hình lý tưởng, cứ một hệ thống THAAD triển khai thì cần 2 hệ thống dự phòng cho bảo trì và huấn luyện. Nhưng thực tế, 5/7 hệ thống đang ở tuyến đầu, khiến các đơn vị không có thời gian nghỉ ngơi.
Giải pháp tạm thời và những rủi ro tiềm ẩn
Để giải quyết bài toán, Mỹ đã triển khai tổ hợp Patriot cho cấu trúc phòng thủ, đảm nhiệm phần lớn trách nhiệm bảo vệ bầu trời Mỹ và đồng minh tại Trung Đông. Hệ thống Patriot đạt tỷ lệ đánh chặn trên 90% đối với UAV Shahed và một số tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, mỗi tên lửa đánh chặn PAC-3 có giá khoảng 4 triệu USD, trong khi một UAV Shahed chỉ tốn chừng 20.000 USD.
Những đợt tấn công dồn dập của Iran đang đặt hệ thống phòng không của Mỹ và đồng minh dưới áp lực lớn. Nhiều chuyên gia cảnh báo các tổ hợp Patriot tại khu vực có nguy cơ cạn kiệt tên lửa đánh chặn, với khả năng bổ sung kho dự trữ trong ngắn hạn còn hạn chế. Thậm chí, có thông tin cho rằng một số khẩu đội Patriot đã được rút khỏi Căn cứ không quân Osan ở Hàn Quốc để điều động tới Saudi Arabia và UAE.
Phản ứng của chính quyền và triển vọng tương lai
Trước áp lực đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng nhằm buộc các nhà thầu quốc phòng tăng tốc sản xuất vũ khí. Trên mạng xã hội, ông Trump khẳng định kho vũ khí của Mỹ "gần như vô hạn", nhưng cũng thừa nhận rằng ở phân khúc vũ khí công nghệ cao nhất, năng lực dự trữ vẫn chưa đạt mức mong muốn.
Nhìn chung, hệ thống phòng không Mỹ dù tiên tiến nhưng đang bộc lộ những điểm yếu chí mạng về chi phí, nguồn cung và khả năng duy trì chiến đấu kéo dài. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Mỹ và các đồng minh trong việc cân bằng giữa hiệu quả quân sự và tính bền vững kinh tế.
