Hơn 400kg uranium làm giàu của Iran hiện đang được phân tán tại nhiều địa điểm khác nhau nhằm phòng trường hợp lực lượng Mỹ và Israel tìm cách thu giữ vật liệu này. Đây là thông tin được Tổng thống Mỹ Donald Trump tiết lộ vào ngày 3/6, khi ông tuyên bố Tehran đã đồng ý cho phép Mỹ phối hợp cùng các cơ quan chức năng Iran để khai quật uranium làm giàu mức độ cao được chôn giấu sau khi cuộc xung đột kết thúc.
Iran chưa đưa ra bình luận về tuyên bố này, nhưng trước đó khẳng định sẽ không di chuyển uranium làm giàu ra nước ngoài. Đây là một trong những điểm nghẽn chính khiến các cuộc hòa đàm giữa Mỹ và Iran hiện nay rơi vào bế tắc.
Iran sở hữu lượng uranium lớn
Iran được cho là hiện sở hữu hơn 400kg uranium được làm giàu tới mức 60%, một mức độ có thể được sử dụng để chế tạo ít nhất 10 quả bom nguyên tử. Vật liệu này thường được lưu trữ trong các hộp kim loại có kích thước tương đương bình lặn, cho phép kho dự trữ được chia nhỏ tại nhiều địa điểm khác nhau. Kho uranium của Iran dường như được lưu trữ sâu dưới lòng đất.
Những địa điểm cất giấu tiềm năng
Theo các nhà quan sát, Iran đang cất giấu uranium làm giàu trong các cơ sở dưới lòng đất, bao gồm khu phức hợp Isfahan, cơ sở Natanz, núi Pickaxe, cơ sở Fordo và các địa điểm tiềm năng khác.
Khu phức hợp Isfahan
Ông Rafael Grossi, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cho biết phần lớn uranium làm giàu của Iran có khả năng vẫn được lưu trữ dưới lòng đất, gần khu phức hợp hạt nhân Isfahan. Vật liệu này chỉ cần vài tuần xử lý là có thể sử dụng cho vũ khí hạt nhân. Theo phân tích từ Viện An ninh Quốc gia Mỹ (JINSA), khu phức hợp Isfahan được chôn sâu dưới một ngọn núi, rất có thể nằm ngoài tầm với của các loại bom xuyên boong-ke mạnh nhất của Mỹ.
Khi Mỹ cùng Israel tham gia ngắn hạn vào cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi năm ngoái, các cuộc không kích đã làm hư hại nặng nề các lối vào đường hầm của cơ sở Isfahan. Hình ảnh vệ tinh cho thấy đã có nỗ lực dọn dẹp các mảnh vỡ tại một số lối vào, nhưng Iran đã phủ đất lên chúng một lần nữa vào đầu năm nay như một biện pháp bảo vệ trước khi cuộc chiến gần đây nhất bắt đầu vào tháng 2.
Cơ sở Natanz và núi Pickaxe
Một phần nhỏ uranium làm giàu cấp độ cao của Iran có thể nằm ở Natanz, cơ sở làm giàu lớn nhất của nước này. Mỹ và Israel đã ném bom Natanz vào tháng 6/2025 và một lần nữa vào tháng 3 vừa qua. Cách khu phức hợp hạt nhân Natanz khoảng 2km là một địa điểm ngầm khác có tên là núi Pickaxe. Hình ảnh vệ tinh gợi ý rằng Iran đã tiếp tục hoàn thiện địa điểm này sau cuộc chiến tháng 6/2025 với tường an ninh và các lối vào được gia cố.
Cơ sở Fordo
Iran được cho là cũng lưu trữ uranium làm giàu ở cơ sở ngầm Fordo. Cơ sở này về cơ bản đã bị phá hủy khi lực lượng Mỹ tập kích bằng hàng chục quả bom xuyên boong-ke hồi tháng 6/2025. Tuy nhiên, hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy Iran đã thêm các chướng ngại vật trên các con đường dẫn đến các lối vào đường hầm bị vùi lấp, có thể là nỗ lực nhằm làm chậm một cuộc tấn công tiềm tàng.
Nguy cơ và nỗ lực ngoại giao
Phần lớn số uranium này được cho là được cất giữ sâu dưới lòng đất đến mức ngay cả những quả bom xuyên boong-ke mạnh nhất của Mỹ cũng có thể không phá hủy được. Một cuộc đột kích của lực lượng Mỹ để thu hồi số uranium này sẽ kéo theo rủi ro khổng lồ, bao gồm cả từ chính vật liệu này, thứ có thể trở nên cực kỳ độc hại nếu bị rò rỉ và tiếp xúc với độ ẩm.
Chính quyền Tổng thống Trump đang tập trung vào các nỗ lực ngoại giao bằng cách cố gắng thuyết phục Iran bàn giao vật liệu này để đổi lấy việc được nới lỏng trừng phạt. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio phát biểu: "Nếu họ đồng ý từ bỏ những thứ đó, sẽ có những đợt nới lỏng trừng phạt".
Ngoài các địa điểm trên, cũng có khả năng uranium làm giàu được lưu trữ tại một địa điểm bí mật khác. Ông Scott Roecker, Phó Chủ tịch chương trình an ninh vật liệu hạt nhân tại Nuclear Threat Initiative, nhận định: "Nếu Iran lo lắng về việc Mỹ hay Israel đột kích để thu giữ uranium bằng vũ lực, họ sẽ phân tán chúng ra nhiều nơi khác nhau".
