Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz được dự báo chưa thể sớm trở lại bình thường do khoảng 80 quả thủy lôi vẫn cần được rà phá tại tuyến hàng hải trọng yếu này. Intertanko, Hiệp hội độc lập đại diện cho các chủ tàu chở dầu, cho biết khu vực trung tâm eo biển Hormuz hiện vẫn bị cản trở bởi số lượng lớn thủy lôi. Đây là tuyến đường từng cho phép khoảng 130 tàu qua lại mỗi ngày và vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, theo The Guardian ngày 19.6.
Nguy cơ mắc cạn và va chạm gia tăng
Một số tàu đã bắt đầu rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz từ ngày 18.6, sau khi Mỹ - Iran ký bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, các nhà vận tải biển cảnh báo việc khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải sẽ mất thêm thời gian, ngay cả khi lệnh ngừng bắn được duy trì.
"Tuyến đường chính đi qua giữa eo biển Hormuz đã bị đóng và hiện rất nguy hiểm. Số liệu mới nhất chúng tôi có là có khoảng 80 thủy lôi ở eo biển Hormuz. Đó là con số rất lớn và sẽ mất thời gian để rà phá", ông Phil Belcher, Giám đốc hàng hải của Intertanko, cho biết.
Trong thời gian xung đột, Iran được cho là đã rải thủy lôi tại khu vực phân luồng giao thông ở giữa eo biển Hormuz nhằm mục tiêu hạn chế hoạt động di chuyển của tàu chở dầu và các tàu thương mại khác.
Ngành vận tải biển hiện mong muốn khôi phục tuyến đi tiêu chuẩn qua giữa eo biển. "Điều này giống như một đường cao tốc mà làn đường chính bị đóng, buộc phương tiện phải đi vào làn khẩn cấp", ông Belcher nói.
Theo ông, việc các tàu phải đi gần hơn về phía tuyến phía nam, gần bờ Oman, làm gia tăng nguy cơ điều hướng. "Một trong những vấn đề lớn hiện nay là nguy cơ mắc cạn. Tuyến phía nam nằm rất gần các bãi đá", ông nói.
Với số lượng lớn tàu cùng tìm cách đi qua những khu vực hẹp, ngành vận tải biển cảnh báo nguy cơ va chạm cũng tăng cao. Rủi ro này càng nghiêm trọng do tình trạng gây nhiễu tín hiệu trong thời gian xung đột, khiến hệ thống định vị và dẫn đường của tàu bị ảnh hưởng.
Các chuyên gia cảnh báo chỉ một vụ va chạm, mắc cạn hoặc chìm tàu cũng có thể làm gián đoạn thêm thương mại toàn cầu. Trước đó, vào năm 2021, tàu container Ever Given mắc kẹt và làm tắc nghẽn kênh đào Suez trong một tuần.
Gần 600 tàu neo đậu, tình trạng chưa từng có
Ước tính hiện vẫn còn gần 600 tàu neo đậu trong khu vực vịnh Ba Tư kể từ tháng 2, đồng nghĩa việc giải tỏa ùn tắc sẽ mất nhiều thời gian. Ông Richard Meade, người đứng đầu hãng dữ liệu hàng hải Lloyd's List, nhận định tình hình hiện nay là "chưa từng có tiền lệ". "Tôi không nghĩ hoạt động vận tải qua eo biển sẽ trở lại bình thường trong năm nay", ông Meade nói.
Ngành vận tải biển cũng đang thận trọng theo dõi liệu thỏa thuận ngừng bắn có được duy trì hay không. Ông Peter Sand, chuyên gia tại Công ty phân tích vận tải biển và hàng không Xeneta, cho rằng bản ghi nhớ Mỹ - Iran cần được tiếp cận "một cách thực tế và hết sức thận trọng".
"Ngay cả khi lệnh ngừng bắn được duy trì, khoảng 10% năng lực vận chuyển container toàn cầu vẫn bị ảnh hưởng bởi lệnh phong tỏa, trong khi giá cước trên các tuyến thương mại chính đang tăng mạnh. Mức độ gián đoạn và biến động thị trường này không thể đảo ngược chỉ sau một đêm", ông Sand nói.
Bên cạnh đó, giới quan sát bày tỏ lo ngại về khả năng Iran thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo các điều khoản trong bản ghi nhớ với Mỹ, Iran phải bảo đảm tàu thương mại được lưu thông tự do trong ít nhất 60 ngày và khôi phục hoàn toàn giao thông trong vòng 30 ngày. Tuy nhiên, Iran cho biết sau thời hạn 60 ngày, nước này có thể thu phí tàu để bù đắp chi phí quản lý tuyến đường thủy.
