Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam lần thứ XI đang được lấy ý kiến nhân dân, đề ra các mục tiêu tổng quát và nhiệm vụ đột phá. Người Đưa Tin đã lắng nghe chia sẻ, góp ý của TS Nguyễn Quỳnh Liên, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa X, nguyên Trưởng ban Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội.
Cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân
Phóng viên: Thưa đại biểu, dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội MTTQ lần thứ XI xác định 3 nhiệm vụ đột phá. Đại biểu đánh giá thế nào về tính trúng và đúng của các nhiệm vụ này trong bối cảnh hiện nay?
ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên: Là người theo dõi sát quá trình đổi mới hệ thống Mặt trận, tôi khẳng định 3 nhiệm vụ đột phá trong dự thảo rất trúng và đúng, thể hiện tư duy đổi mới, bám sát thực tiễn và yêu cầu phát triển giai đoạn hiện nay.
Tính trúng thể hiện ở việc các nhiệm vụ đi đúng vào những điểm nghẽn lớn nhất của công tác Mặt trận: cơ chế, phương thức hoạt động, chất lượng giám sát, phản biện và yếu tố cán bộ. Tính đúng thể hiện ở sự phù hợp với bối cảnh mới như sắp xếp tổ chức bộ máy, chuyển đổi số, các vấn đề xã hội phức tạp. Đổi mới nội dung, phương thức hướng về cơ sở, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo là đúng với yêu cầu gần dân, sát dân, vì dân.
Nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội từ sớm, từ xa rất cần thiết để Mặt trận tham gia hoạch định chính sách. Xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, tâm huyết là điều kiện quyết định. Ba nhiệm vụ này liên kết chặt chẽ: đổi mới cơ chế là khung thể chế, giám sát phản biện là công cụ thực thi quyền đại diện của nhân dân, cán bộ là chủ thể vận hành. Ba trụ cột tạo thành chỉnh thể thống nhất, bảo đảm vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Việc xác định 3 nhiệm vụ đột phá có tầm nhìn, trọng tâm và tính khả thi cao.
Quán triệt quan điểm dân là gốc
Phóng viên: Đâu là điểm mới nổi bật so với các nhiệm kỳ trước, đặc biệt trong yêu cầu hướng mạnh về cơ sở, gần dân, sát dân?
ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên: Điểm mới nổi bật là cách tiếp cận chuyển từ khẩu hiệu sang cơ chế, phương thức và công cụ thực thi cụ thể. Nếu trước đây chỉ đề cập gần dân, bám cơ sở, thì nay nội dung được nâng lên thành định hướng cấu trúc lại toàn bộ hoạt động Mặt trận, quán triệt quan điểm dân là gốc. Mặt trận không chỉ xuống cơ sở theo phong trào, mà tái thiết kế phương thức lấy khu dân cư làm trung tâm, lấy người dân làm chủ thể. Điều này thể hiện qua yêu cầu hướng mạnh về địa bàn dân cư, gắn với Ban Công tác Mặt trận, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.
Điểm mới đáng chú ý là chuyển từ tuyên truyền một chiều sang tương tác hai chiều, đa chiều. Mặt trận không chỉ truyền đạt chủ trương mà chủ động nắm bắt, phản ánh, xử lý ý kiến nhân dân kịp thời, kể cả trên không gian mạng. Đặc biệt, dự thảo đề xuất triển khai Tháng nghe dân nói ở tất cả các cấp, vùng miền. Đây là sáng kiến đột phá, lần đầu tiên yêu cầu gần dân, sát dân được cụ thể hóa thành hoạt động định kỳ, có tổ chức, thể hiện chuyển biến từ lắng nghe thụ động sang chủ động, có hệ thống.
Gần dân, sát dân được lượng hóa bằng kết quả cụ thể, lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo. Đây là điểm mới mang tính quản trị hiện đại, tạo áp lực thay đổi thực chất. Dự thảo thể hiện xu hướng hành động hóa vai trò Mặt trận ở cơ sở: giám sát chính sách, tham gia giải quyết khiếu nại, hòa giải, giám sát đầu tư cộng đồng, chăm lo an sinh. Sát dân không chỉ gần về khoảng cách mà gắn với vấn đề thiết thân của người dân.
Điểm mới nền tảng là gắn hướng về cơ sở với sắp xếp, tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số. Khi tổ chức tinh gọn, ứng dụng công nghệ, khả năng chạm tới từng người dân thực chất hơn. Như vậy, điểm mới là chuyển từ tư duy vận động sang phục vụ, từ hành chính sang xã hội, từ hình thức sang hiệu quả thực chất.
Lá chắn mềm ngăn ngừa từ gốc
Phóng viên: Một nhiệm vụ đột phá là nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội từ sớm, từ xa. Ý nghĩa của định hướng này trong phòng ngừa vấn đề phát sinh?
ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên: Đây là bước phát triển quan trọng về tư duy và phương thức hoạt động của Mặt trận, trong bối cảnh quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, dựa trên phòng ngừa. Ý nghĩa cốt lõi là chuyển trọng tâm từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa rủi ro. Trước đây, giám sát phản biện diễn ra khi chính sách đã ban hành hoặc vấn đề phát sinh; cách tiếp cận mới yêu cầu Mặt trận tham gia từ khâu chuẩn bị, xây dựng chủ trương, phát hiện điểm chưa phù hợp, nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng đến quyền lợi nhân dân, giảm chi phí sửa sai, hạn chế khiếu kiện.
Định hướng này nâng cao chất lượng chính sách, pháp luật. Mặt trận đã phản biện nhiều dự án luật, đề án với ý kiến chất lượng, được cơ quan có thẩm quyền tiếp thu. Khi giám sát phản biện từ sớm, từ xa, tiếng nói nhân dân được tích hợp ngay từ đầu, bảo đảm tính khả thi, đồng thuận và bền vững của chính sách. Từ sớm, từ xa còn gắn với yêu cầu chủ động, liên tục, có hệ thống trong nắm bắt dư luận, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để nhận diện sớm vấn đề tiềm ẩn, không để tích tụ thành điểm nóng.
Định hướng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình và theo dõi sau giám sát, phản biện. Mặt trận cần theo dõi đến cùng việc tiếp thu, xử lý của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm ý kiến nhân dân được chuyển hóa thành hành động. Giám sát, phản biện xã hội từ sớm, từ xa chính là lá chắn mềm nhưng hiệu quả, giúp phát hiện sớm, ngăn ngừa từ gốc các vấn đề, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
