Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 100.000 USD vào năm 2075, hướng đến trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới. Đây là khát vọng được khẳng định trong bối cảnh thành phố chuẩn bị kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước (2/7/1976-2/7/2026) và bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Những nút thắt trên đường ray thế kỷ
Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm trong vòng 20 năm tới, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt với nhiều thách thức. Hệ thống hạ tầng giao thông chưa bắt kịp tốc độ gia tăng dân số và phát triển kinh tế. Tình trạng kẹt xe, ngập lụt do biến đổi khí hậu, nước biển dâng và ô nhiễm môi trường đang là những lực cản kìm chế sự phát triển.
Về kinh tế, mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động và các ngành công nghiệp truyền thống đã chạm trần giới hạn. Tiến sĩ Trần Du Lịch cho rằng thành phố cần chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng nhờ tri thức, nâng cao đóng góp của năng suất và đổi mới sáng tạo, từng bước trở thành trung tâm công nghệ-tài chính-khởi nghiệp của Đông Nam Á.
Rào cản thể chế và giải pháp Luật Đô thị đặc biệt
Theo Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, rào cản lớn nhất không nằm ở nguồn lực vật chất mà nằm ở thể chế. Ông cho biết: “Trong bối cảnh hiện nay, 'chiếc áo' cơ chế hiện hành đã dần chật chội trước áp lực quản trị một siêu đô thị hiện đại”. Các nghị quyết đặc thù như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 hay Nghị quyết 260 dù tạo ra cơ chế vượt trội nhưng vẫn mang tính thí điểm và chịu ràng buộc bởi các quy định pháp luật chung.
Luật Đô thị đặc biệt được Trung ương cho phép xây dựng sẽ là “cơ chế đột phá của đột phá”, không đơn thuần là ưu đãi riêng cho thành phố mà là bước đột phá chiến lược về tư duy quản trị quốc gia. Ông Nhân nhấn mạnh: “Thành phố cần một khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng bảo đảm dài hạn, bền vững, bao quát”.
Định hình diện mạo mới: Hướng biển và đa trung tâm
Thành phố không thể tiếp tục phát triển theo mô hình “vết dầu loang” tập trung vào nội đô. Tầm nhìn chiến lược đòi hỏi tái cấu trúc không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, sinh thái và thông minh. Quy hoạch tổng thể hướng tới 100 năm thống nhất đất nước sẽ định hướng phát triển không gian, kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc tế.
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam khẳng định: “Thế mạnh về biển của thành phố hiện nay đã vượt trội so với các nước trong khu vực Đông Nam Á”. Ông cho rằng thành phố cần làm rõ vị thế “siêu đô thị biển” trong định hướng phát triển, gắn với logistics, hội nhập quốc tế, khai thác dầu khí, du lịch và thủy hải sản.
Hai trụ cột tăng trưởng: Trung tâm Tài chính quốc tế và Khu Công nghệ cao
Xung lực tăng trưởng chất lượng cao sẽ được định vị bằng hai trụ cột: Trung tâm Tài chính quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh tại Thủ Thiêm và Khu Công nghệ cao (SHTP) thế hệ mới. Trung tâm tài chính sẽ áp dụng cơ chế “sandbox” vượt trội để thu hút các định chế tài chính toàn cầu. Khu công nghệ cao sẽ chuyển từ lắp ráp sang làm chủ công nghệ, tập trung vào thiết kế vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và năng lượng xanh.
Ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố cho biết: “Chúng tôi xác định đây không phải là dự án của riêng thành phố mà là một thiết chế tài chính quốc gia, phục vụ sự phát triển của cả nền kinh tế”. Trong giai đoạn 2026-2030, thành phố cần huy động trên 3,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội, trong đó ngân sách đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.
Văn hóa và con người: Động lực mềm cho phát triển bền vững
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: “Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, quá trình 50 năm qua cho thấy văn hóa không đứng ngoài tăng trưởng mà hiện diện ngay trong cấu trúc vận hành đô thị”. Ông cho rằng không gian văn hóa cần được nhìn nhận như một loại tài sản phát triển tương tự giao thông, kinh tế hay công nghệ.
Thành phố xác định ba thuộc tính cốt lõi: năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm; tinh thần cởi mở, hội nhập, thích ứng linh hoạt; sự bao dung, tinh thần trách nhiệm và nghĩa tình. Người đứng đầu chính quyền thành phố nhấn mạnh: “Thành tựu trong 50 năm qua không chỉ đo bằng những con số kinh tế, bằng những công trình hiện đại mà nó được đo bằng nụ cười, hạnh phúc, sự bình yên của mỗi người dân”.
