Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài
Sáng 18/3, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiếp tục Phiên họp thứ 55 để cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài. Mục tiêu chính là nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan này trong bối cảnh tình hình mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Mục đích và nội dung cơ bản của dự thảo Luật
Trong phần trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh rằng việc xây dựng Luật nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập từ Luật năm 2009 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017). Dự thảo hướng tới việc kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và tăng cường tính chuyên nghiệp, hiện đại của cơ quan đại diện. Đồng thời, nó đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong công tác quản lý, cải thiện chế độ, chính sách đối với thành viên và thân nhân, cũng như giải quyết các mâu thuẫn, chồng chéo với quy định pháp luật chuyên ngành hiện hành.
Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Luật tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI dự kiến vào tháng 4/2026. Nếu được thông qua, Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa hoạt động ngoại giao của Việt Nam.
Ý kiến thẩm tra và các đề xuất chi tiết
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới, đại diện cơ quan thẩm tra, đã nêu rõ quan điểm tán thành sự cần thiết của việc xây dựng và ban hành Luật. Ông đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất với các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đại diện, bao gồm công tác đối ngoại, hợp tác mới, xây dựng pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam, và theo dõi cam kết quốc tế.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo Luật khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc và lan tỏa tiếng Việt. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cần quy định chi tiết hơn về cơ chế hỗ trợ từ ngân sách và huy động nguồn lực từ cộng đồng, doanh nghiệp để đảm bảo tính khả thi. Đối với các quy định về kinh phí, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu kỹ lưỡng các luật liên quan như Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đầu tư, để tránh vướng mắc trong triển khai.
Định hướng phát triển và đổi mới trong hoạt động cơ quan đại diện
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh mới, các cơ quan đại diện cần chuyển mạnh từ trọng tâm hành chính, chính trị sang thúc đẩy kinh tế, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Ông đề xuất nghiên cứu xây dựng "cơ quan đại diện số", đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến như hộ chiếu, thị thực, công chứng, nhằm cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả phục vụ công dân.
Về công tác bảo hộ công dân, Chủ tịch Quốc hội đề nghị chuyển từ xử lý vụ việc sang chủ động dự báo, ứng phó, xây dựng cơ chế phản ứng nhanh và tăng cường phối hợp với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Điều này nhằm đảm bảo an toàn và quyền lợi cho công dân Việt Nam trong môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.
Các đề xuất cụ thể từ các ủy ban chuyên môn
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị nghiên cứu thí điểm thành lập văn phòng đại diện của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ở nước ngoài, với điều kiện, chức năng, nhiệm vụ và cơ chế quản lý rõ ràng để tránh chồng chéo với cơ quan đại diện Việt Nam. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề xuất bổ sung quy định về giá trị pháp lý của văn bản điện tử, chữ ký số, và xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, đảm bảo an ninh mạng.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh vai trò của cơ quan đại diện trong việc kết nối, thu hút nhân tài, trí thức, sinh viên Việt Nam ở nước ngoài tham gia nghiên cứu khoa học trong nước. Ông cũng đề nghị rà soát chế độ, chính sách đối với thành viên cơ quan đại diện và thân nhân để đảm bảo tính khả thi, phù hợp với quy định ngân sách và biến động tỷ giá.
Kết luận và hướng triển khai tiếp theo
Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn cam kết tiếp thu tối đa các ý kiến trong phiên họp và chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Sau khi Luật được thông qua, Chính phủ sẽ ban hành các quy định chi tiết để triển khai hiệu quả.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị sửa đổi, bổ sung Luật theo hướng làm rõ vị trí, nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược, để cơ quan đại diện đóng vai trò tham mưu đắc lực cho Bộ Ngoại giao và Chính phủ. Ông nhấn mạnh cần luật hóa quy trình bảo hộ công dân, đặc biệt trong điều kiện thế giới bất ổn, và đẩy mạnh thành lập "ngoại giao số", "cơ quan đại diện số" để cải cách thủ tục hành chính, không để bất cập chính sách gây khó khăn cho công dân và thành viên cơ quan đại diện.
