Vai trò và chức năng tối cao của Quốc hội trong bộ máy nhà nước Việt Nam
Trong cơ cấu tổ chức nhà nước của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quốc hội được xác định là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân và cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Vị thế này xuất phát từ nguyên tắc cơ bản được ghi nhận trong Hiến pháp: tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Nhân dân, với tư cách là chủ thể của quyền lực, thông qua bầu cử trực tiếp, đã trao quyền cho Quốc hội để thực hiện ý chí và nguyện vọng của mình.
Chức năng lập hiến và lập pháp
Theo quy định của Hiến pháp, Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền thực hiện quyền làm Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp, cũng như làm luật và sửa đổi luật. Thông qua hoạt động lập hiến, Quốc hội thiết lập các nguyên tắc nền tảng, quan trọng nhất về:
- Hình thức và bản chất của Nhà nước.
- Ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm các quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân.
- Quy định nội dung cốt lõi về chế độ kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, môi trường, bảo vệ Tổ quốc và tổ chức bộ máy nhà nước.
Đồng thời, thông qua hoạt động lập pháp, Quốc hội điều chỉnh các quan hệ xã hội trong mọi lĩnh vực của đời sống, từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, xã hội, đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của đất nước.
Quyền quyết định các vấn đề quan trọng và giám sát tối cao
Bên cạnh chức năng lập pháp, Quốc hội còn có quyền quyết định những vấn đề trọng đại của quốc gia, bao gồm:
- Các chủ trương lớn và vấn đề quốc kế dân sinh.
- Chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại.
- Nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước.
Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước, không có cơ quan nào đứng trên trong việc xem xét, đánh giá việc thi hành Hiến pháp và luật. Quốc hội có thẩm quyền bầu, phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãi nhiệm hoặc cách chức các chức danh quan trọng trong bộ máy nhà nước. Các cơ quan do Quốc hội thành lập và cá nhân giữ chức vụ do Quốc hội bầu, phê chuẩn phải chịu trách nhiệm, báo cáo công tác và chịu sự giám sát trực tiếp từ Quốc hội.
Quốc hội với tư cách là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân
Vị thế đại biểu cao nhất của Quốc hội được thể hiện qua nhiều khía cạnh:
Về cách thức thành lập: Quốc hội được hình thành thông qua bầu cử trực tiếp từ cử tri cả nước, tuân thủ nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Điều này đảm bảo Quốc hội thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng của toàn dân, được nhân dân tin tưởng ủy thác quyền lực để quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước và chịu trách nhiệm trước nhân dân.
Về cơ cấu tổ chức: Đại biểu Quốc hội, với tư cách là yếu tố cơ bản cấu thành Quốc hội, là những công dân ưu tú từ mọi lĩnh vực hoạt động của Nhà nước và xã hội. Họ đại diện cho các tầng lớp nhân dân và các dân tộc anh em trên khắp mọi miền Tổ quốc, tạo nên hình ảnh của khối đại đoàn kết toàn dân và biểu trưng cho sức mạnh trí tuệ của dân tộc Việt Nam.
Về chức năng và nhiệm vụ: Quốc hội được trao quyền hạn toàn diện trên các lĩnh vực lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng, tất cả đều nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của toàn thể nhân dân. Trải qua 80 năm hình thành và phát triển, Quốc hội Việt Nam luôn tận tâm cống hiến vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lắng nghe tiếng nói của nhân dân và hành động theo đúng ý chí, nguyện vọng của nhân dân.
Trong bối cảnh hiện nay, với sự chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, vai trò của Quốc hội càng được nhấn mạnh như một thể chế then chốt trong việc thúc đẩy dân chủ, ổn định và phát triển đất nước. Hội đồng Bầu cử quốc gia đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch, công bằng của quá trình bầu cử, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào thể chế chính trị.
