Quốc Hội Thảo Luận Sửa Đổi Luật Thi Đua, Khen Thưởng: Hướng Tới Thực Chất Và Hiệu Quả
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều ngày 8/4, Quốc hội đã tổ chức phiên họp toàn thể tại hội trường. Tại đây, các đại biểu đã lắng nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. Đây là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực này, phù hợp với bối cảnh tổ chức bộ máy chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Mục Tiêu Và Nội Dung Chính Của Dự Thảo Luật
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Nội vụ Đỗ Thanh Bình nhấn mạnh mục đích ban hành Luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng. Điều này được thực hiện sau khi sắp xếp lại tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Dự thảo Luật hướng tới việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trật tự và kỷ cương trong quản lý nhà nước về thi đua, khen thưởng. Quan trọng hơn, Luật được kỳ vọng sẽ đổi mới công tác thi đua, khen thưởng theo hướng thực chất, trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Dự thảo Luật đề xuất sửa đổi, bổ sung 48 trên tổng số 96 điều của Luật Thi đua, khen thưởng số 06/2022/QH15. Phạm vi áp dụng tiếp tục bao gồm cá nhân, tập thể, hộ gia đình người Việt Nam; cá nhân, tập thể người Việt Nam định cư ở nước ngoài; và cá nhân, tập thể người nước ngoài. Dự thảo gồm 4 Điều chính:
- Điều 1: Tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định về thi đua, danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng, đặc biệt là phân định lại thẩm quyền và trách nhiệm khen thưởng.
- Điều 2: Thực hiện việc bãi bỏ, thay thế các cụm từ, điều khoản liên quan đến "cấp huyện" và các tiêu chuẩn không còn phù hợp với thực tiễn xếp loại tổ chức đảng hiện nay.
- Điều 3 và Điều 4: Quy định về hiệu lực và các điều khoản chuyển tiếp, nhằm bảo đảm quyền lợi cho tập thể, cá nhân có hồ sơ khen thưởng đang trong quá trình xét duyệt trước khi Luật có hiệu lực.
Điểm Mới Trong Tiêu Chuẩn Và Nguyên Tắc Khen Thưởng
Dự thảo Luật tập trung vào việc sửa đổi các quy định liên quan đến tổ chức thi đua, danh hiệu thi đua, tiêu chuẩn danh hiệu, hình thức khen thưởng, thẩm quyền khen thưởng, và cải cách thủ tục hành chính. Đáng chú ý, đối với tiêu chuẩn Chiến sĩ thi đua cơ sở, dự thảo đã thiết kế lại để bảo đảm tính rõ ràng. Cụ thể, cụm từ "có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu" được thay thế bằng "có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền đánh giá hiệu quả". Điều này phù hợp hơn với quy định pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung nguyên tắc khen thưởng "chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học và công nghệ". Theo Bộ trưởng Đỗ Thanh Bình, đây là sự thể chế hóa trực tiếp chủ trương của Đảng, biến Luật Thi đua, khen thưởng thành công cụ khuyến khích thay vì chỉ ghi nhận.
Dự thảo cũng sửa đổi tiêu chuẩn khen thưởng theo công trạng đối với tập thể tại các hình thức như Huân chương Lao động, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc và Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là giảm bớt sự ràng buộc vào tiêu chí thời gian liên tục, nhằm phù hợp hơn với thực tiễn đánh giá và kịp thời động viên các tập thể hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Quan Điểm Thẩm Tra Và Các Kiến Nghị
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung dự án Luật. Điều này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, dự thảo giúp khắc phục một số vướng mắc về tiêu chuẩn thi đua, khen thưởng.
Ủy ban cũng tán thành việc bổ sung quy định về đặc khu, điều chỉnh thẩm quyền khen thưởng theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tăng cường phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, cần cân nhắc việc phân cấp cho các cơ quan, tổ chức không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định tiêu chí cụ thể hơn để tránh tình trạng tràn lan trong việc tặng giấy khen, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống thi đua, khen thưởng.
Về phần mình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với việc bổ sung nguyên tắc khen thưởng đối với các thành tích liên quan đến đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định nguyên tắc riêng cho khen thưởng đột xuất và khen thưởng chuyên đề, đồng thời đảm bảo nguyên tắc "một thành tích chỉ được khen thưởng một lần, một hình thức".
Liên quan đến Quỹ thi đua, khen thưởng, ông Nguyễn Đắc Vinh cho biết vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau và các vấn đề chưa được làm rõ. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu. Một số ý kiến cũng lo ngại việc mở rộng đối tượng và tăng số lần xét tặng danh hiệu có thể làm tăng chi phí, nên cần bổ sung đánh giá tác động tài chính trong hồ sơ dự án Luật.
Cuối cùng, cơ quan thẩm tra đề nghị giữ nguyên như Luật hiện hành đối với một số nội dung, bao gồm quy định tiêu chuẩn về thời gian đối với cá nhân và tập thể để tặng hoặc truy tặng Huân chương Lao động, Huân chương Bảo vệ Tổ quốc, và trách nhiệm của cá nhân, tổ chức Việt Nam khi nhận hình thức khen thưởng từ nước ngoài.
