Chiều ngày 23 tháng 4, với sự tham gia biểu quyết tán thành của đại đa số đại biểu Quốc hội, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã chính thức được thông qua. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho sự phát triển của Thủ đô Hà Nội.
Quá trình tiếp thu và hoàn thiện dự thảo
Trước khi thông qua, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến về dự thảo Luật. Theo đó, Chính phủ đã tiến hành rà soát tổng thể dự thảo luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 02 và các nghị quyết trụ cột khác của Bộ Chính trị. Quá trình này nhằm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.
Ban soạn thảo cũng tập trung rà soát, phân cấp, phân quyền thực chất và toàn diện cho chính quyền Thủ đô. Việc này đi kèm với việc thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình và bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.
Cơ chế, chính sách đặc thù và vượt trội
Các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội được hoàn thiện theo hướng phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thành phố. Cụ thể, Hội đồng nhân dân (HĐND) quyết định các chính sách lớn; Ủy ban nhân dân (UBND) quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.
Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật giao cho chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội. Trong đó, HĐND có 127 thẩm quyền; UBND có 56 thẩm quyền; Chủ tịch UBND có 16 thẩm quyền.
Tạo cơ sở pháp lý đồng bộ và toàn diện
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, các quy định này tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô. Điều này phù hợp với phương châm “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo luật đã được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách. Đồng thời, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, bao gồm: không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của Chủ tịch UBND; bổ sung yêu cầu về xác định cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản, trách nhiệm đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành và tổng kết thực tiễn.
Thí điểm chính sách và kiểm soát rủi ro
Dự thảo luật bổ sung phạm vi thí điểm gồm “cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền” để bảo đảm tính bao quát. Thời gian thí điểm chính sách mới được giới hạn không quá 5 năm, và có cơ chế tạm dừng khi phát sinh rủi ro vượt quá mức độ đã được dự báo.
Chính sách đặc thù phát triển Thủ đô
Các chính sách về quy hoạch, quản lý không gian phát triển được làm rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố, yêu cầu phối hợp với các bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, đặc biệt đối với không gian tầm cao. UBND thành phố được phép bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia.
Trong lĩnh vực y tế, chính sách đặc thù được hoàn thiện theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.
Quyền hạn đối với dự án lớn và liên kết vùng
Dự thảo trao quyền cho HĐND thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành liên quan. HĐND cũng có quyền quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.
Liên quan đến “vùng thủ đô” và liên kết vùng, dự thảo chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết, được áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi thực hiện dự án chung; cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng nhằm giải quyết các vấn đề hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung.
Miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp đặc biệt
Đáng lưu ý, dự thảo luật quy định rõ nguyên tắc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại. Quy định này không phải là điều kiện duy nhất mà được đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026.
