Đổi Mới Tư Duy Lập Pháp: Khơi Thông Nguồn Lực Phát Triển Kinh Tế
Trong chuỗi đối thoại chính sách, Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Cuộc trò chuyện tập trung vào những bước chuyển trong tư duy xây dựng chính sách phát triển kinh tế qua các thời kỳ, cũng như việc thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh mới.
Sự Thay Đổi Rõ Nét Trong Tư Duy Lập Pháp
Theo ông Phan Đức Hiếu, các nhiệm kỳ Quốc hội gần đây, đặc biệt là nhiệm kỳ khóa XV, ghi nhận sự thay đổi rõ nét trong tư duy về cải cách, hoàn thiện thể chế và xây dựng pháp luật. Đây không chỉ là tư duy của riêng Quốc hội hay Chính phủ, mà là tư duy chung của Đảng và Nhà nước. Những tư duy mới được cụ thể hóa rõ ràng trong các văn kiện ở tầm cao nhất của Bộ Chính trị cũng như các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.
Ví dụ điển hình bao gồm:
- Tư duy về quyền tự do kinh doanh, nơi người dân được làm những gì pháp luật không cấm.
- Chuyển từ nhà nước quản lý sang nhà nước kiến tạo.
- Xóa bỏ các rào cản và cắt giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Yêu cầu về cải cách thể chế và hoàn thiện hệ thống pháp luật được đặt ra ở mức độ cao hơn rất nhiều, thậm chí vượt kỳ vọng của chuyên gia. Ông Hiếu nêu rõ: "Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đặt ra yêu cầu xóa bỏ 50% các điều kiện kinh doanh. Nghị quyết số 244 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026 thậm chí đưa ra yêu cầu mạnh mẽ hơn - xóa bỏ toàn bộ rào cản, điều kiện kinh doanh không cần thiết."
Cơ Chế Linh Hoạt Và Kịp Thời Trong Thể Chế Hóa
Vấn đề cốt lõi được ông Hiếu chỉ ra là làm thế nào để những yêu cầu, định hướng đó được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Điều này đặc biệt quan trọng khi hàng loạt nghị quyết mới được ban hành với nhiều nội mang tính đột phá.
Dẫn chứng từ Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, ông Hiếu cho biết nghị quyết xác định đầu tư cho công tác xây dựng chính sách, pháp luật là đầu tư cho phát triển. Nghị quyết đưa ra nhiều giải pháp bảo đảm nguồn lực cho hoạt động xây dựng pháp luật, bao gồm chi phí cho quá trình tham vấn và soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Ngoài ra, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 206, quy định cơ chế đặc biệt để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là xử lý tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản quy phạm pháp luật. "Cách làm này giúp rút ngắn đáng kể thời gian, nâng cao tính kịp thời và hiệu quả của hệ thống pháp luật," ông Hiếu khẳng định.
Quốc Hội Chủ Động Và Linh Hoạt Trong Hành Động
Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh, công tác hoàn thiện thể chế pháp luật phải mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội. Tư duy lập pháp chủ động, kiến tạo đã được thể hiện rõ và chuyển hóa thành hành động cụ thể trong hoạt động của Quốc hội, đặc biệt là nhiệm kỳ khóa XV.
Một điểm nổi bật là Quốc hội đã tạo ra nhiều "tiền lệ" mới trong hoạt động của mình, đặc biệt trong công tác lập pháp và giám sát. Sự quyết liệt và kịp thời trong hành động được thể hiện qua khái niệm "kỳ họp bất thường", với nội dung và khối lượng công việc gần tương đương kỳ họp thường lệ, nhưng mang tính kịp thời và quyết liệt hơn.
Ví dụ từ Luật Đất đai, ông Hiếu cho biết lần đầu tiên Quốc hội thông qua một đạo luật sửa đổi chỉ nhằm rút ngắn thời gian có hiệu lực thi hành của một luật. Việc điều chỉnh để Luật Đất đai 2024 có hiệu lực sớm hơn 4 tháng cho thấy sự chủ động, quyết liệt của Quốc hội nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn.
Giám Sát Thực Chất Và Đo Lường Bằng Kết Quả
Thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79, đưa ra các định hướng then chốt về phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước. Yêu cầu đặt ra là Quốc hội cần thể chế hóa các chủ trương này để chúng thực sự đi vào cuộc sống, tránh tình trạng "chủ trương đúng nhưng thực thi chậm hoặc thiếu hiệu quả".
Theo ông Hiếu, thước đo thành công của một chủ trương, chính sách không phải là số lượng văn bản ban hành, mà là mức độ hài lòng và lợi ích thực tế mà người dân, doanh nghiệp nhận được. Quốc hội đã quán triệt rõ ràng điều này vào hoạt động lập pháp, yêu cầu thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và đúng tinh thần các nghị quyết của Trung ương.
Ông Hiếu chia sẻ: "Với mỗi nghị quyết được Trung ương ban hành, Quốc hội đã nhanh chóng thông qua các nghị quyết mang tính quy phạm để thể chế hóa ngay những nội dung cấp bách. Tinh thần làm việc khẩn trương, 'cuốn chiếu' là một điểm nhấn nổi bật của Quốc hội trong nhiệm kỳ vừa qua." Ví dụ, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68, chỉ trong khoảng hơn 10 ngày, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 198 để kịp thời thể chế hóa các nội dung liên quan.
Thách Thức Và Định Hướng Trong Tương Lai
Tuy nhiên, việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách không dừng lại ở nghị quyết của Quốc hội. Khâu then chốt vẫn là việc ban hành các văn bản hướng dẫn của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương, với yêu cầu kịp thời và đúng tinh thần cải cách. Thực tế cho thấy, có những trường hợp chủ trương thông thoáng nhưng khi triển khai lại phát sinh thêm thủ tục, làm giảm hiệu quả chính sách.
Ông Hiếu nhấn mạnh, trong thời gian tới, Chính phủ và các cơ quan liên quan cần quyết liệt hơn trong việc ban hành văn bản hướng dẫn, với tinh thần không chỉ "đúng thời hạn" mà phải càng sớm càng tốt, rút ngắn tối đa độ trễ chính sách. Về phía Quốc hội, cần tiếp tục tăng cường vai trò giám sát, không chỉ giám sát tiến độ ban hành văn bản mà còn đi sâu giám sát chất lượng và nội dung công tác tổ chức thi hành.
"Công tác giám sát trong thời gian tới cần chuyển mạnh sang đánh giá kết quả thực chất thay vì chỉ dừng lại ở việc 'kiểm đếm' số lượng văn bản đã ban hành," ông Hiếu nêu rõ. Cụ thể, phải trả lời được các câu hỏi về số lượng đối tượng thụ hưởng, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, cũng như tác động cụ thể của chính sách đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Cuối cùng, ông Hiếu lưu ý rằng bên cạnh thể chế hóa, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, một vấn đề đặc biệt quan trọng là tổ chức thực thi. Chính sách dù đúng và tốt đến đâu nhưng nếu khâu thực thi không hiệu quả thì cũng khó đi vào cuộc sống. Yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính hiệu quả, dễ tiếp cận, công bằng và minh bạch trong khâu tổ chức thực thi.
