Sáng 30/7, tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, đã nêu ý kiến về việc cần rà soát toàn bộ quy trình để đổi mới hoạt động giám sát. Ông Lý nhận định, mặc dù việc thực hiện nghị quyết, kết luận giám sát đã có nhiều đổi mới và mang lại tác động tích cực trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế do chưa được thực hiện đầy đủ.
Đổi mới nghị quyết giám sát để thực chất hơn
Theo ông Phan Trung Lý, nghị quyết giám sát cần đi sâu thực chất hơn, không chỉ nhận xét, đánh giá và biểu dương mà còn phải chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu của đối tượng giám sát. Mỗi kiến nghị phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và giải trình khi không hoàn thành. Ông đề xuất cần có cơ chế chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật để xử lý dân sự, hành chính, hình sự. Đồng thời, gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu, phê chuẩn.
Chuyển trọng tâm từ 'giám sát đầu vào' sang 'giám sát đầu ra'
Ông Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nhấn mạnh khoảng cách giữa 'chính sách được thực hiện' và 'chính sách tạo ra kết quả'. Ông cho rằng con người là trung tâm của phát triển, nhưng thực tế nhiều chính sách đã được ban hành đầy đủ, nguồn lực bố trí đáng kể, chỉ tiêu hành chính hoàn thành kế hoạch, song chất lượng cuộc sống và hiệu quả cuối cùng chưa đạt kỳ vọng. Do đó, cần chuyển mạnh từ 'giám sát đầu vào' sang 'giám sát đầu ra' và kết quả cuối cùng của chính sách. Phương pháp giám sát phải dựa trên dữ liệu và bằng chứng, coi trọng hậu giám sát, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ số. Giá trị của hoạt động giám sát không dừng lại ở báo cáo hay nghị quyết mà phải bằng mức độ chuyển biến sau giám sát.
Cơ chế theo dõi và công khai kết quả thực hiện
Ông Tạ Văn Hạ kiến nghị xây dựng cơ chế theo dõi thường xuyên, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp, từng cá nhân trong thực hiện các kiến nghị của Quốc hội. Định kỳ đánh giá kết quả thực hiện và công khai trước Quốc hội, cử tri và nhân dân.
Định hướng đổi mới giám sát từ lãnh đạo Quốc hội
Phát biểu bế mạc Diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đã nhấn mạnh các định hướng lớn do Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo. Hoạt động giám sát phải thực sự trở thành động lực hoàn thiện thể chế và kiến tạo phát triển đất nước. Cần lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những 'điểm nghẽn của điểm nghẽn', khơi thông nguồn lực, nhất là những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân. Kết hợp hài hòa giữa xử lý vấn đề trước mắt với nhận diện sớm các nguy cơ, thách thức dài hạn.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu giám sát phải gắn chặt hơn với công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và tổ chức thi hành pháp luật. Đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát theo hướng dựa trên dữ liệu, tăng cường ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ giám sát, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại.
Cuối cùng, ông Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh việc tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội với công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, thanh tra, kiểm toán và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác. Siết chặt việc theo dõi, đôn đốc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị sau giám sát, bảo đảm mọi kết luận đều được thực hiện đến cùng. Trên cơ sở chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, những định hướng này chính là yêu cầu hành động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp trong suốt nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, nhằm xây dựng hoạt động giám sát ngày càng thực chất, hiệu lực, hiệu quả.
