Sáng 30/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, với mục tiêu tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển.
Chuyển từ giám sát thực hiện sang giám sát hiệu quả
Trình bày tham luận 'Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông, phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển, thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn mới', Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh nêu rõ, hoạt động giám sát phải chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.
Theo bà Chinh, quan điểm đổi mới quan trọng nhất là cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện. Điều này đặt ra câu hỏi: các chính sách đã tạo ra được kết quả gì? Nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả hay chưa? Những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng và cơ chế nào cần hoàn thiện để giải phóng nguồn lực phát triển?
'Nói cách khác, giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển', bà Chinh cho hay. Đây là yêu cầu của quản trị quốc gia hiện đại, nơi giám sát trở thành một phần quan trọng trong kiến tạo phát triển.
Quan điểm này quán triệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, nhấn mạnh yêu cầu đánh giá bằng dữ liệu, sản phẩm và kết quả thực tế, kiểm đếm điểm nghẽn đã được tháo gỡ, nguồn lực đã được khơi thông và lấy kết quả thực hiện làm thước đo đánh giá cán bộ, nhất là người đứng đầu.
Giám sát 3 trọng tâm: điểm nghẽn, động lực mới và đổi mới phương thức
Trên cơ sở đó, bà Phạm Thúy Chinh đề nghị giám sát tập trung vào 3 trọng tâm.
Thứ nhất, giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng. Thực tế cho thấy, nhiều hạn chế của nền kinh tế hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và sự chồng chéo của pháp luật, việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Từ góc độ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, bà nhận thấy hoạt động giám sát cần hướng vào hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách Nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công.
'Chỉ khi nguồn lực được khơi thông và sử dụng đúng nơi đúng lúc thì mục tiêu của các chủ trương phát triển mới thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng. Đối với các dự án quan trọng quốc gia, điều quan trọng không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà là đồng vốn đó có tạo ra tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế hay không', bà Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh.
Thứ hai, giám sát các động lực tăng trưởng mới. Trong mô hình phát triển mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành những động lực quan trọng. Hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Đồng thời, giám sát việc triển khai cơ chế đặc thù, mô hình thí điểm và chính sách thúc đẩy ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Giám sát không chỉ nhằm phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần tạo lập môi trường thuận lợi cho các động lực mới.
Thứ ba, đổi mới chính hoạt động giám sát. Bà Chinh đề nghị tiếp tục đổi mới phương thức giám sát dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng đánh giá và dự báo chính sách. Cần thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc kiểm tra về thực hiện kiến nghị sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị, nghị quyết giám sát được thực hiện nghiêm túc, tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành và hoàn thiện chính sách pháp luật. 'Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát, đồng thời khẳng định vai trò của Quốc hội trong tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy phát triển', bà Chinh nhấn mạnh.
Theo bà Chinh, đổi mới giám sát không chỉ nhằm kiểm soát quyền lực mà còn góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để chủ trương đúng được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn. Khi giám sát hướng vào hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực thì Quốc hội sẽ không chỉ đồng hành với Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn mà còn tạo thêm động lực cho cải cách thể chế, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó là đóng góp thiết thực của giám sát đối với mục tiêu tăng trưởng 2 con số mà Đại hội Đảng XIV xác định.
Đề xuất giám sát việc thực hiện Nghị quyết 57
Tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học, Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh đề xuất Quốc hội quan tâm giám sát 5 nội dung trọng tâm.
Thứ nhất, giám sát về việc hoàn thiện thể chế và cơ chế đầu tư cho khoa học công nghệ theo hướng ổn định dài hạn, ưu tiên nghiên cứu cơ bản, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và các nhiệm vụ nghiên cứu phục vụ hoạch định chính sách, nâng cao năng lực tự chủ khoa học công nghệ của quốc gia.
Thứ hai, giám sát việc hoàn thiện cơ chế chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Cần tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, định giá tài sản trí tuệ và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ, tạo điều kiện đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Thứ ba, giám sát việc thực hiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao, hoàn thiện cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài.
Ông Trần Tuấn Anh kiến nghị Quốc hội Khoá XVI xem xét đưa nội dung thực hiện Nghị quyết 57 vào chương trình giám sát, tập trung đánh giá việc thể chế hóa chủ trương của Đảng; hiệu quả thực hiện cơ chế, chính sách và trách nhiệm của các cơ quan trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
