Đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu: Tư duy đổi mới thể chế và giám sát trong kỷ nguyên mới
Năm 2026, Việt Nam tiếp tục thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, đồng thời quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Chào mừng cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Báo Nhân Dân đã tổ chức tọa đàm với sự tham gia của các nhà quản lý, chính khách và chuyên gia để nhìn lại chặng đường 80 năm của Quốc hội Việt Nam, đồng thời trao đổi về những yêu cầu và nhiệm vụ mới đặt ra đối với Quốc hội trong kỷ nguyên mới.
Quốc hội khóa XV: Chuyển đổi tư duy từ quản lý sang kiến tạo
Tiếp nối chuỗi tọa đàm, chiều 18/3, Báo Nhân Dân tổ chức Tọa đàm "80 năm Quốc hội Việt Nam - Dấu ấn đổi mới tư duy và chính sách phát triển kinh tế" với sự tham gia của ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XV, Ủy viên Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội. Trong cuộc trò chuyện cùng nhà báo Hữu Việt, ông Hiếu nhận định rằng Quốc hội khóa XV trong giai đoạn 2021-2026 đã cho thấy sự thay đổi rõ rệt và nhanh chóng về tư duy cải cách thể chế, hoàn thiện thể chế và xây dựng pháp luật.
Theo ông, thay đổi này không chỉ thuộc về Quốc hội hay Chính phủ, mà là tư duy chung của Đảng, Nhà nước về công tác hoàn thiện xây dựng thể chế, là kết quả của cả hệ thống chính trị. Ông nhấn mạnh rằng tư duy về hoàn thiện thể chế trong bối cảnh mới đã được cụ thể hóa rõ nét trong các văn kiện, từ Bộ Chính trị đến các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.
Đáng chú ý, Quốc hội khóa XV lần đầu tiên ban hành Nghị quyết 206 quy định cơ chế đặc thù về tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc của pháp luật. Ông Hiếu cho biết, thay đổi tư duy này thể hiện rõ trong hoạt động của Quốc hội, nhất là trong việc tạo ra nhiều tiền lệ liên quan công tác xây dựng pháp luật và giám sát với tính quyết liệt, kịp thời cao.
Trước đây, quan niệm coi trọng sự ổn định của luật pháp đôi khi dẫn đến e ngại khi sửa đổi luật. Tuy nhiên, với Quốc hội khóa XV, mọi thứ đã thay đổi theo hướng thích ứng nhanh, điều chỉnh theo tình huống thực tế với quan điểm sửa luật hoặc ban hành đạo luật phải theo hướng tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Tăng cường giám sát và đồng hành với doanh nghiệp trong bối cảnh biến động toàn cầu
Về vai trò giám sát của Quốc hội, ông Hiếu cho rằng công tác này rất quan trọng và khác biệt so với thanh tra, kiểm tra hay điều tra. Giám sát của Quốc hội nhằm đánh giá hiệu quả thực thi chính sách từ các chủ trương, quyết sách lớn của Quốc hội cũng như các chính sách, luật pháp khác trên thực tế. Giám sát của Quốc hội mang tính độc lập và đứng trên góc độ lợi ích chung của xã hội.
Gần đây, hoạt động giám sát của Quốc hội đã phát huy hiệu quả với hình thức và phương thức đa dạng, có thể tổ chức đoàn giám sát tối cao, giám sát ở cấp Ủy ban hoặc tổ chức phiên điều trần. Ví dụ, Ủy ban Kinh tế trước đây đã tổ chức phiên giải trình về điều hành xăng dầu, đề cập quỹ bình ổn, dự trữ xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng.
Trước biến động ở Trung Đông và bất ổn địa chính trị toàn cầu, ông Hiếu cho rằng những tác động không mong muốn liên quan năng lượng, giá cả và đứt gãy chuỗi cung ứng đang nhiều hơn, cùng với hậu quả về vận tải, logistics và chi phí hoạt động sản xuất - kinh doanh. Tình hình này tác động tới vĩ mô, cả trực tiếp lẫn gián tiếp, thí dụ giá cả và chi phí sản xuất tăng ảnh hưởng đến lạm phát, tiêu dùng và tăng trưởng GDP.
Ông Hiếu cũng cho biết thêm, bối cảnh chung còn nhiều khó khăn, vướng mắc, nhưng doanh nghiệp đã ý thức được và sẽ chủ động bảo vệ quyền lợi, củng cố kỹ năng đàm phán để cùng đối tác chia sẻ khó khăn. Với vai trò tham mưu, Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội đang chủ động nghiên cứu để tham vấn phục vụ quản lý và thực thi nền kinh tế hiệu quả.
Trọng tâm của Quốc hội: Xây dựng thể chế và giám sát hiệu quả
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định hoàn thiện thể chế là một trong sáu nhiệm vụ trọng tâm, ba đột phá chiến lược. Công tác xây dựng thể chế của nhiệm kỳ XVI của Quốc hội đặt trong yêu cầu cao hơn, không chỉ đo lường về số lượng văn bản mà quan trọng nhất là kết quả, lợi ích và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên thực tiễn.
Vì vậy, trọng tâm của Quốc hội lần này là xây dựng thể chế và giám sát. Tập trung ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, duy trì đà tăng trưởng là mục tiêu của nền kinh tế nước ta hiện nay.
Gửi thông điệp tới cử tri và Quốc hội, ông Phan Đức Hiếu mong muốn các đại biểu Quốc hội, đặc biệt nhiệm kỳ khóa XVI, tập trung mọi nguồn lực, trí tuệ, kiến thức và tâm huyết để nâng cao chất lượng văn bản thể chế và hiệu quả giám sát, tiếp tục phát huy tính quyết liệt, năng động của Quốc hội khóa XV nhưng vươn lên tầm cao hơn.
Đồng hành cùng cử tri và doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới
Bước vào kỷ nguyên mới, Quốc hội xác định luôn đồng hành cùng Chính phủ, cử tri, người dân và doanh nghiệp. Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhắc rằng thể chế phải được xây dựng trên thực tiễn và giải quyết các vấn đề, khó khăn phát sinh từ thực tiễn, phản ánh từ người dân và doanh nghiệp.
Ban Dân nguyện, đầu mối thu thập ý kiến cử tri, đã được nâng cấp lên thành Ủy ban Dân nguyện, chứng minh tầm quan trọng của việc lắng nghe. Cách tiếp thu ý kiến cử tri đã thay đổi, không chỉ dừng ở báo cáo gửi đại biểu Quốc hội và trình bày tại Quốc hội mà còn được thảo luận tại nghị trường, đồng thời tạo sự minh bạch và áp lực vô hình trong giải trình tiếp thu.
Với tư cách là đại biểu Quốc hội chuyên trách, ông Phan Đức Hiếu thẳng thắn thừa nhận áp lực nghị trường lớn, không chỉ về khối lượng công việc đồ sộ mà còn về yêu cầu chuyên môn cao; do đó, mỗi đại biểu phải không ngừng học hỏi, nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu hoàn thiện chất lượng thể chế.
Mối quan hệ giữa Quốc hội và cử tri trở nên rất quan trọng. Việc tham vấn và nhận biết vấn đề, xây dựng giải pháp tốt chỉ thực hiện được khi triển khai rộng khắp với các đối tượng liên quan, từng bước lắng nghe để có bức tranh thông tin tổng quan, đầy đủ, toàn diện và thống nhất.
Đồng thời, cần có sự hợp tác chặt chẽ từ cử tri, đặc biệt cộng đồng doanh nghiệp, không ngần ngại phản ánh, trao đổi và thảo luận với Quốc hội. Với tư duy mới và yêu cầu về hoàn thiện thể chế đặt ra cho các cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp cũng phải thay đổi, đặt tinh thần tuân thủ pháp luật lên hàng đầu, kể cả tính toán chi phí tuân thủ pháp luật như một phần chi phí kinh doanh, đồng thời sẵn sàng phản biện.
Quốc hội cam kết đồng hành với doanh nghiệp, giải quyết các vấn đề khó khăn và lắng nghe phản hồi từ doanh nghiệp, nhằm xây dựng một hệ thống thể chế vững mạnh, phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.
