Hội thảo khoa học quốc gia về những vấn đề lý luận và thực tiễn trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV do Hội Triết học Việt Nam phối hợp cùng Học viện Chính trị khu vực III tổ chức đã thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ thực tiễn trên cả nước. Sự kiện này cho thấy tầm vóc và tính thời sự của những vấn đề được đặt ra từ Văn kiện Đại hội XIV.
Tiếp cận chiều sâu và phương pháp nghiên cứu
Điểm nổi bật của hội thảo là cách tiếp cận ngày càng đi vào chiều sâu. Ngay trong phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam, đã nhấn mạnh yêu cầu có tính phương pháp: nghiên cứu Văn kiện Đại hội XIV không chỉ dừng ở khái quát chung mà cần phân tích rõ cơ sở lý luận, đối chiếu với thực tiễn đang vận động và nhận diện những vấn đề mới nảy sinh.
Nhận thức lại thành tựu và thách thức sau gần 40 năm đổi mới
Một trong những nội dung được thảo luận nhiều là nhận thức lại những thành tựu và thách thức sau gần 40 năm đổi mới. Các tham luận không chỉ khẳng định "cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao" mà còn chỉ ra những giới hạn của mô hình phát triển cũ. Từ đó, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng được đặt ra như một tất yếu.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Phòng đã gợi mở cụ thể: Cần tập trung vào "đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số", đồng thời hoàn thiện thể chế để bảo đảm phát triển nhanh và bền vững.
Tự chủ chiến lược trong bối cảnh mới
Cùng với vấn đề tăng trưởng, tự chủ chiến lược nổi lên như một mảng nội dung quan trọng. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, hội nhập sâu rộng nhưng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, tự chủ không còn là khái niệm mang tính nguyên tắc chung mà trở thành yêu cầu cụ thể về năng lực nội tại của nền kinh tế và hệ thống chính trị.
Các tham luận đã tiếp cận vấn đề này từ nhiều góc độ, từ kinh tế, công nghệ đến an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, qua đó đề xuất những giải pháp nhằm "nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam" trong kỷ nguyên mới.
Xây dựng Đảng và hệ thống chính trị
Ở lĩnh vực xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, hội thảo cho thấy xu hướng thảo luận thẳng vào những điểm nghẽn thực tiễn. Nhiều ý kiến đã đề cập cụ thể đến "hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, vai trò của người đứng đầu" và những vấn đề đặt ra từ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Đáng chú ý, báo cáo đề dẫn cũng đặt ra vấn đề phân cấp, phân quyền theo hướng "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", cho thấy tư duy quản trị đang có những chuyển động theo hướng rõ trách nhiệm và tăng tính chủ động.
Vai trò kết nối lý luận với thực tiễn
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Triệu Long nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối lý luận với thực tiễn. Điểm đáng chú ý khác là cách tiếp cận về văn hóa và con người. Nếu trước đây, văn hóa thường được nhấn mạnh ở vai trò nền tảng tinh thần thì tại hội thảo lần này, nhiều tham luận đã nhấn mạnh thêm chiều cạnh nguồn lực.
Văn hóa được nhìn nhận là "nguồn nội lực, động lực cho phát triển, điều tiết xã hội", gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển bền vững. Điều này mở ra yêu cầu phải xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới như một phần không thể tách rời của chiến lược phát triển.
Định hướng học thuật và nghiên cứu lý luận
Ở góc độ học thuật, hội thảo cho thấy định hướng rõ ràng trong việc nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận theo hướng ngày càng chuyên sâu và gắn với thực tiễn. Nổi bật là cách tiếp cận mang tính liên ngành và gợi mở. Sự tham gia của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực đã tạo nên những góc nhìn đa chiều, góp phần làm sáng rõ hơn các vấn đề lớn mà Văn kiện Đại hội XIV đặt ra.
Đây là xu hướng tích cực bởi những vấn đề phát triển hiện nay không còn nằm trong phạm vi của một ngành riêng lẻ mà đòi hỏi sự kết hợp giữa nhiều lĩnh vực tri thức. Bên cạnh đó, hội thảo đã thể hiện rõ nỗ lực tăng cường gắn kết giữa lý luận và thực tiễn.
Nhiều tham luận đã đi vào phân tích những vấn đề cụ thể của đời sống phát triển, từ mô hình tăng trưởng, tự chủ chiến lược đến xây dựng hệ thống chính trị và phát triển văn hóa, con người. Điều này cho thấy nghiên cứu lý luận đang từng bước chuyển từ việc khái quát sang khả năng giải thích và định hướng thực tiễn.
Hướng tiếp cận mới và triển vọng
Hội thảo cũng đã gợi mở những hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu Văn kiện Đại hội XIV, đặc biệt là nhấn mạnh yêu cầu làm rõ các mối quan hệ lớn, động lực phát triển và phương thức tổ chức thực hiện trong bối cảnh mới. Đây chính là nền tảng quan trọng để tiếp tục phát triển lý luận theo hướng có chiều sâu và tính ứng dụng cao hơn.
Có thể kỳ vọng, các nội dung được trao đổi tại hội thảo sẽ tiếp tục được nghiên cứu, chắt lọc và phát triển thành những luận cứ khoa học vững chắc, phục vụ hiệu quả hơn cho công tác hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện; góp phần định hình hướng đi cho hoạt động nghiên cứu lý luận trong giai đoạn phát triển mới.
Định hướng hoạt động của Hội Triết học Việt Nam
Đặt trong tổng thể những chuyển động học thuật gần đây, có thể thấy Hội Triết học Việt Nam đang bước vào nhiệm kỳ mới với định hướng rõ ràng hơn về vai trò và phương thức hoạt động nhằm xác lập tầm nhìn mang tính mở: gắn nghiên cứu lý luận với thực tiễn phát triển đất nước, đồng thời đẩy mạnh hội nhập học thuật quốc tế.
Những định hướng trên nhanh chóng được cụ thể hóa qua các hoạt động chuyên môn, trong đó có việc tổ chức các hội thảo khoa học quy mô quốc gia, tiêu biểu như hội thảo về Văn kiện Đại hội XIV vừa qua. Đây cũng chính là cách để triết học khẳng định vị trí như một nền tảng tư duy, một nguồn lực trí tuệ tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
