Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Những bước chuyển mình đáng ghi nhận
Ông Trần Thiết, một người dân ở xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, không giấu nổi sự phấn khởi khi chia sẻ: "Trước đây, muốn làm giấy tờ đất đai là phải đi lại mấy lượt lên huyện, chờ đợi phản hồi từ nhiều cửa mệt mỏi lắm. Nay thì khác rồi, cán bộ xã nắm rõ hồ sơ, hướng dẫn tận tình và giải quyết ngay tại chỗ. Cái hay nhất là thủ tục nhanh gọn, rõ ràng, không còn cảnh 'lòng vòng.' Người dân chúng tôi cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở." Đây là một trong những phản hồi tích cực sau hơn nửa năm địa phương này thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025.
Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo thành công
Cuộc "cách mạng" về bộ máy hành chính với việc tinh giản biên chế và sắp xếp lại đội ngũ cán bộ không chỉ giúp giảm gánh nặng ngân sách địa phương mà còn tạo ra cơ chế "phản ứng nhanh" trước các vấn đề dân sinh. Các thủ tục hành chính được giải quyết thông suốt hơn, nhiều hồ sơ về đất đai được xử lý trực tiếp tại cấp xã, loại bỏ khâu trung gian, giúp người dân tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức.
Chỉ tính riêng từ ngày 1/7 đến 20/12/2025, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mộ Đức đã tiếp nhận hơn 2.350 hồ sơ, trong đó tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 94,5% và tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 97,86%. Hiện nay, 100% văn bản hành chính của xã đã được xử lý trên môi trường mạng, tạo nên phong cách làm việc chuyên nghiệp và hiện đại.
Mộ Đức cũng là điểm sáng về chuyển đổi số khi 100% doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn đã sử dụng hóa đơn điện tử và các hộ kinh doanh nộp thuế qua ứng dụng Etax Mobile. Vai trò của 22 tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn đã được phát huy tối đa trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ số. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Nguyễn Xuân Thái cho biết, năm 2026, xã sẽ tiếp tục thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và đầu tư hạ tầng kỹ thuật để hướng tới xây dựng chính quyền số toàn diện.
Những thành tựu nổi bật tại các địa phương khác
Tại xã Hưng Phú (Hưng Yên) – địa phương hợp nhất từ 3 xã Nam Hưng, Nam Phú, Nam Trung thuộc huyện Tiền Hải, Thái Bình (cũ) – sau sắp xếp đơn vị hành chính, cấp ủy và chính quyền địa phương đã nhanh chóng ổn định bộ máy theo tinh thần "hàng thẳng, lối thông, đồng lòng cùng tiến". Địa bàn xã hiện có nhiều dự án trọng điểm như:
- Tuyến đường bộ ven biển
- Tuyến đường kết nối Khu Kinh tế Thái Bình
- Sân golf Cồn Vành
- Khu công nghiệp Hưng Phú
- Khu bến cảng hàng lỏng Ba Lạt
Đặc biệt, Dự án Khu công nghiệp Hưng Phú đã đạt được tốc độ giải phóng mặt bằng ấn tượng. Giai đoạn 1 chỉ mất 35 ngày để thu hồi 100ha của hơn 750 hộ dân, trong khi giai đoạn 2 mất 55 ngày thu hồi 109ha của hơn 600 hộ dân. Theo Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Bùi Tuấn Anh, đằng sau "kỳ tích" này là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò sâu sát của các chi bộ thôn.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh – siêu đô thị 14 triệu dân – việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai quyết liệt và đồng bộ ngay từ những ngày đầu. Tháng 1/2026, Thành phố đã giải quyết hơn 314.000 hồ sơ, với tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt 97,9% và tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 90%. Việc đưa Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố vào hoạt động từ ngày 27/12/2025 được xem là dấu mốc quan trọng, chuyển từ mô hình người dân "gõ cửa từng sở" sang mô hình chính quyền phục vụ tại một điểm.
Giải bài toán "vừa thừa, vừa thiếu" và những thách thức cần vượt qua
Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình tinh gọn bộ máy cũng bộc lộ những vấn đề mới cần tiếp tục tháo gỡ. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, đội ngũ công chức cấp xã đang rơi vào tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu". Theo Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Phạm Thị Thanh Hiền, toàn Thành phố đang dư khoảng 1.052 công chức nhưng đồng thời thiếu 935 công chức tại 27 vị trí việc làm.
Cá biệt có phường, xã dư tới 48 công chức, trong khi nơi khác thiếu đến 29 người. Trước thực tế này, các địa phương đã khẩn trương điều động, bố trí lại nhân sự và tăng cường bồi dưỡng chuyên môn. Tuy nhiên, áp lực công việc tại cơ sở vẫn lớn, nhất là ở địa bàn có quy mô dân số trên 100.000 dân.
Tại xã đảo Thạnh An, do không tăng chỉ tiêu biên chế nhưng tiếp nhận thêm nhiệm vụ của cấp huyện cũ, công chức phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn trước. Áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc mà còn từ yêu cầu chuyển đổi số. Dù tỷ lệ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đúng hạn cao, nhưng hạ tầng kỹ thuật đôi khi chập chờn; lỗi quét căn cước công dân, mã định danh buộc công chức phải nhập liệu thủ công, tốn thời gian.
Những áp lực này buộc đội ngũ công chức phải trở nên đa năng, đa nhiệm và làm việc thuần thục trên môi trường số. Tinh thần tự học, chủ động nghiên cứu văn bản, nâng cao kỹ năng số trở thành yêu cầu tất yếu của "công chức thế hệ mới".
Hướng tới một nền hành chính hiện đại và hiệu quả
Bất cập về phân bổ biên chế "vừa thừa, vừa thiếu", áp lực đa nhiệm, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, kỹ năng số của một bộ phận người dân còn hạn chế… là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Người đứng đầu Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu đội ngũ cán bộ, công chức phải "tự soi, tự sửa", làm nhanh nhưng phải có cơ sở pháp luật; vận dụng linh hoạt không sai pháp luật, bảo đảm hiệu quả địa phương và trách nhiệm với nhân dân.
Tại Hà Nội, yêu cầu nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của chính quyền 2 cấp được xác định là nhiệm vụ "không có điểm dừng", gắn với chuyển đổi số toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng điều hành và quản trị theo thời gian thực.
Từ thực tiễn ở các địa phương, có thể thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo nền tảng quan trọng cho một nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo. Song để bộ máy thực sự tinh gọn, vận hành trơn tru và phát huy tối đa hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực, nâng cao chất lượng đội ngũ và đầu tư đồng bộ hạ tầng số. Khi những "mắt xích" được vận hành nhịp nhàng, bộ máy mới thực sự trở thành động lực phát triển, vì dân phục vụ.
