Ngày 16.6, tại hội nghị triển khai thực hiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật, tránh tình trạng 'luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư'.
Chất lượng luật phụ thuộc vào khâu chuẩn bị
Theo Chủ tịch Quốc hội, chất lượng và tuổi thọ của luật phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị ban đầu. Các bộ, ngành và Chính phủ cần xây dựng đầy đủ thủ tục hồ sơ, đảm bảo tiến độ và chất lượng. Khi qua Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội thẩm tra mới đảm bảo được chất lượng.
Bên cạnh đó, toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn với kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng chống tham nhũng và tiêu cực. Ông nhấn mạnh: 'Tuyệt đối không để xảy ra lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ'. Mục tiêu là khắc phục triệt để những hạn chế của nhiệm kỳ trước, đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức thực hiện, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI).
Pháp luật phải mở đường cho cái mới
Chủ tịch Quốc hội dẫn tinh thần của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, khẳng định pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ 'mở đường' mà còn 'sửa đường'.
Ông cũng nhắc lại câu chuyện từng phát biểu tại hội nghị chuyên trách cách đây 2 năm: một kỳ họp của Nhật Bản thông qua 230 luật, mỗi luật chỉ 2-5 trang, trong khi 'luật của mình mấy trăm trang, mấy trăm điều', '1-2 năm mới ra được'. Thực tiễn này đòi hỏi phải đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.
Kết quả tích cực và những hạn chế
Chủ tịch Quốc hội cho hay, từ kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XV, các dự án luật được xây dựng trên nguyên tắc Quốc hội chỉ ban hành khung, nghị định do Chính phủ, thông tư do bộ. Nếu không có sự thay đổi này, không thể làm được khối lượng công việc lớn và gỡ được nhiều điểm nghẽn.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: chuẩn bị dự án luật chậm tiến độ, xảy ra tình trạng xin lùi thời gian trình Quốc hội; một số luật mới ban hành đã phải sửa đổi; chậm ban hành văn bản quy phạm pháp luật chi tiết, như luật Công đoàn có hiệu lực từ 1.7.2025 nhưng đến nay vẫn chưa ban hành đủ văn bản hướng dẫn.
Yêu cầu thực chất trong lấy ý kiến
Chủ tịch Quốc hội bày tỏ 'rất mừng' khi Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu khi trình luật phải có nghị định, thông tư. Do đó, cần thực hiện ngay việc này, tránh tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư. Các cơ quan soạn thảo cần thực chất trong việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, nhà khoa học, chuyên gia; khắc phục tình trạng văn bản khi chưa xây dựng thì không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng.
Đồng thời, phải chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với các cơ quan của Quốc hội và cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp. Hội đồng Dân tộc và các ủy ban của Quốc hội sẽ chịu trách nhiệm về chất lượng luật cùng với đơn vị soạn thảo, 'không thể làm qua loa, đại khái'.
