Sáng 30/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 với chủ đề 'Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI'. Phát biểu tại diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ, công cụ cũ. Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển. Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.
Bốn định hướng giám sát chiến lược
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị diễn đàn tập trung làm rõ bốn định hướng chính. Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những 'điểm nghẽn của điểm nghẽn', những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm. Hoạt động giám sát không được dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ. Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất. Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ, từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát, xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.
Giám sát có trọng tâm, kết luận có địa chỉ
Chủ tịch QH đề nghị tinh thần giám sát phải thật rõ: giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế. Ông mong muốn diễn đàn không chỉ tạo thêm những kiến nghị mới, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành một tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI: giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia; và cao nhất là phục vụ nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Phó thủ tướng đề xuất tăng cường giám sát thi hành pháp luật
Phát biểu tại diễn đàn, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu kiến nghị Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm, nghiên cứu nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong giai đoạn tới. Cụ thể, cần chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật; ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, các chính sách tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Qua giám sát cần phân định rõ nội dung nào do pháp luật quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực, né tránh trách nhiệm.
Giám sát cấp tỉnh, xã và điều kiện bảo đảm
Phó thủ tướng cũng đề nghị tăng cường khảo sát, giám sát việc thực thi pháp luật ở cấp tỉnh, xã – nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp tại địa phương. Với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ông cho rằng cần giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện, bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số, năng lực quản trị. Các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, thời hạn, kết quả giải quyết, làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền, đúng pháp luật. Đồng thời, Phó thủ tướng đề nghị tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát.
