Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng qua hồi ức của cựu Chủ tịch tỉnh 97 tuổi
Ông Trần Cao Minh, nguyên Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi, năm nay đã 97 tuổi, vẫn còn lưu giữ những ký ức sống động về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Trong những lần gặp gỡ, đồng chí Phạm Văn Đồng đã để lại ấn tượng sâu sắc với câu nói tiếng Pháp "Le labour et la terre" (Đất đai và nông dân), hàm ý nhắc nhở Quảng Ngãi phải xem nông dân và cải tạo đất đai là vấn đề trung tâm.
Những ngày đầu tách tỉnh và công trình Thạch Nham
Năm 1989, tỉnh Nghĩa Bình được tách thành hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định. Ông Trần Cao Minh khi đó giữ chức Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, còn ông Đỗ Quang Thắng là Bí thư Tỉnh ủy. Thời điểm này, công trình thủy lợi Thạch Nham đang gặp khó khăn về kinh phí và tiến độ, khiến ông Minh lo lắng cho tình hình khô hạn ở các cánh đồng phía bắc tỉnh.
Mỗi lần thị sát công trường, ông Minh đều chứng kiến cảnh hàng ngàn công nhân làm việc thủ công với búa, đục, âm thanh chan chát vang vọng. Dù khí thế lao động hừng hực, ông vẫn trăn trở: "Đại thủy lợi, nhưng làm thủ công, không có phương tiện thì bao giờ mới có nước về đồng cho nông dân".
Câu nói tiếng Pháp đầy ý nghĩa
Để tìm giải pháp, ông Minh đã ra Hà Nội gặp đồng chí Phạm Văn Đồng, lúc đó là Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Xuất thân từ Quảng Ngãi, đồng chí Phạm Văn Đồng hiểu rõ tình hình khó khăn của quê hương, nơi nhiều người dân phải rời bỏ đồng ruộng khô hạn để vào các tỉnh phía Nam sinh sống.
Tuy nhiên, thay vì đưa ra chỉ đạo cục bộ, đồng chí đã nhấn mạnh bằng câu tiếng Pháp cô đọng: "Le labour et la terre". Câu này bắt nguồn từ ngạn ngữ Pháp nổi tiếng thế kỷ 16, nhấn mạnh tầm quan trọng của nông nghiệp và đất đai. Ông Minh hiểu rằng đồng chí muốn nhắc nhở về vai trò trung tâm của nông dân và việc cải tạo đất đai trong phát triển kinh tế.
Chuyến thăm quê hương và bài học thực tiễn
Cuối tháng 6/1989, đồng chí Phạm Văn Đồng về thăm Quảng Ngãi, ân cần nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải không ngừng học tập và lắng nghe tiếng nói nhân dân. Đồng chí kể lại câu chuyện từ Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế nhà nước Trung ương, nơi đã báo cáo về sự cần thiết phải sửa đổi chính sách kinh tế.
Đồng chí cũng chia sẻ kinh nghiệm từ chuyến thăm Hợp tác xã Đoàn Xá ở Hải Phòng, nơi giao đất cho dân đã mang lại sản lượng lương thực vượt trội và cải thiện đời sống. Thay vì cấm đoán, đồng chí cử cán bộ xuống nghiên cứu thực tiễn, thể hiện tư duy đổi mới từ sớm.
Nhấn mạnh vai trò văn học-nghệ thuật
Ông Trần Cao Minh còn nhớ lại, đồng chí Phạm Văn Đồng luôn coi trọng vai trò của văn học, nghệ thuật. Tại Đại hội Tân Trào năm 1945, khi nghe tin nhà thơ Huy Cận dừng làm thơ để tham gia kháng chiến, đồng chí đã phát biểu: "Tôi đồng ý cử nhà thơ Huy Cận vào Ủy ban Dân tộc giải phóng; nhưng không đồng ý nhà thơ quẳng bút nghiên, vì bút nghiên cũng là vũ khí chiến đấu giành độc lập".
Đầu xuân Bính Ngọ 2026, cụ Minh vẫn miệt mài viết hồi ức trên máy tính, dành nhiều trang ghi chép về cố Thủ tướng. Trong gia đình cụ còn lưu giữ nhiều tư liệu, sách báo về cuộc đời hoạt động của đồng chí Phạm Văn Đồng, bao gồm cả những đóng góp cho giáo dục và văn nghệ sĩ.
Di sản của một nhà lãnh đạo lỗi lạc
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng sinh ngày 1/3/1906 tại Quảng Ngãi, xuất thân từ gia đình trí thức và được đào tạo bài bản. Ông thông thạo tiếng Pháp, từng giữ các vị trí quan trọng như Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đất nước.
Cụ Trần Cao Minh, với trí nhớ minh mẫn ở tuổi 97, đã viết một bài thơ dài gần 400 câu về tình yêu, sự nghiệp và những kỷ niệm với Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Nhân dịp kỷ niệm 120 năm ngày sinh của đồng chí, cụ nhắc lại lời nhận xét của Giáo sư Hoàng Chương: "Thủ tướng Phạm Văn Đồng là một trong những nhà lãnh đạo lỗi lạc, một người cộng sản nổi tiếng trong thế kỷ 20".
