Báo Nhân Dân: Hành trình tiên phong trong công cuộc Đổi mới đất nước
Trải qua hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, bước vào 40 năm Đổi mới và chuẩn bị cho kỷ nguyên mới, Báo Nhân Dân luôn giữ vững vị trí là ngọn cờ tư tưởng, cơ quan ngôn luận và đội quân xung kích trên mặt trận thông tin - tuyên truyền của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Ngày xuân, lật giở những trang báo từ giai đoạn trước năm 1986, lịch sử hiện lên sống động, quyết liệt và sục sôi qua từng dòng chữ. Đổi mới không chỉ là một quyết sách kinh tế nhất thời, mà là một hành trình dài đấu tranh tư duy và lý luận, trải qua nhiều tìm tòi và khảo nghiệm thực tiễn.
Biếm họa và những tiếng nói trăn trở đầu năm 1986
Những số báo đầu năm 1986 để lại dấu ấn đậm nét với loạt biếm họa trên trang nhất Báo Nhân Dân số chủ nhật. Nét vẽ trào phúng phản ánh trực diện những tồn tại của cơ chế cũ bằng thủ pháp hài hước và cách điệu. Các tác phẩm như “Giá mua”, “Máy bơm chống hạn không xăng/ Xăng cho xe máy loăng quăng có thừa!” ra ngày 5/1/1986, “Đường đi của vật tư nông nghiệp” ngày 12/1/1986, và “Thời tiết thay đổi” ngày 19/1/1986 đã gây chú ý mạnh mẽ. Thông qua xã luận và các bài viết về kinh tế, nông nghiệp, xây dựng Đảng, Báo Nhân Dân góp tiếng nói trăn trở trong việc tìm kiếm giải pháp và thử nghiệm mô hình mới.
Những chuyên mục như “Trên mặt trận sản xuất lương thực” và “Năng suất - Chất lượng - Hiệu quả” phản ánh chuyển động mới trong tổ chức sản xuất và đổi mới cơ chế quản lý. Báo Nhân Dân số 11.761 ra ngày 19/9/1986 có xã luận phân tích sâu về khoán sản phẩm trong nông nghiệp, khẳng định đây là hình thức quản lý tiến bộ, không cản trở áp dụng kỹ thuật mà còn thúc đẩy phong trào quần chúng. Bám sát thực tiễn, nhiều bài viết đã khơi thông dư luận và tạo diễn đàn mở trong giai đoạn tiền đề Đổi mới.
Giai đoạn thử nghiệm và đấu tranh tư tưởng
Để đạt được sự cởi mở trên mặt báo, không thể không nhắc đến giai đoạn đấu tranh nền tảng từ nhiều năm trước. Tác giả Đặng Phong trong cuốn “Phá rào” trong kinh tế vào đêm trước Đổi mới đã mô tả thử nghiệm khoán ở Hải Phòng từ năm 1977-1980. Nghị quyết số 24-NQ/TU của Thành ủy Hải Phòng năm 1980 cho áp dụng khoán trên toàn bộ đất nông nghiệp, được ông Hoàng Tùng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, đánh giá cao về tính dũng cảm và thiết thực.
Theo Đặng Phong, báo chí đóng vai trò bạn đồng hành tích cực, lan tỏa thông tin từ thực tế để thay đổi quan điểm về khoán. Hàng chục tờ báo, đặc biệt là Báo Nhân Dân và báo Đại đoàn kết, với các nhà báo như Hà Đăng, Hữu Thọ, đã góp phần quan trọng. Dù hầu hết Ban Biên tập ủng hộ khoán, việc đưa lên mặt báo không hề đơn giản. Nhà báo Hữu Thọ nhớ lại thời điểm khủng hoảng kinh tế-xã hội năm 1979, khi sản xuất trì trệ và dân chúng thiếu ăn, báo chí đã phản ánh thực tế này nhưng gặp nhiều trở ngại.
Hội thảo Côn Sơn và bước ngoặt lịch sử
Không dừng ở bài báo, Báo Nhân Dân tổ chức hội thảo về khoán sản phẩm từ ngày 27-29/10/1980 tại Côn Sơn, với sự tham dự của gần 100 đại biểu từ các tỉnh, ngành nông nghiệp, và giới nghiên cứu. Tại đây, ý kiến ủng hộ khoán chiếm ưu thế áp đảo, chỉ còn một số e ngại về ảnh hưởng đến cơ sở vật chất xã hội chủ nghĩa. Kết luận hội nghị, Tổng Biên tập Hoàng Tùng khẳng định nên mở rộng khoán sản phẩm cho cây lúa, như một kiến nghị quan trọng gửi Đảng và Nhà nước.
Nhà báo Hữu Thọ sau này nhìn nhận tập thể Báo Nhân Dân, dưới sự lãnh đạo của đồng chí Hoàng Tùng, là một trong những lực lượng đi đầu ủng hộ Đổi mới, bắt đầu từ khoán sản phẩm nông nghiệp. Hành trình chuyển đổi từ cơ chế bao cấp sang kinh tế thị trường tại Việt Nam là quá trình gian nan, khởi nguồn từ thực tiễn và những “phá rào” tại cơ sở, dẫn đến thay đổi tư duy và quyết sách đổi mới.
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng tháng 12/1986 đánh dấu bước ngoặt lịch sử, đưa ra quan điểm mới dựa trên thực tế và vận dụng lý luận của Lê-nin về kinh tế nhiều thành phần. Ngày nay, lật giở những trang báo cũ, không khí của Đại hội VI và những ngày cải cách sục sôi vẫn vẹn nguyên giá trị. Mùa xuân này, hình ảnh người lính biên phòng và nhân dân Xín Mần nâng niu số báo về Đại hội XIV khiến lòng đầy tự hào, nhắc nhở thế hệ làm báo trẻ biết ơn tiền nhân và trân trọng cơ hội được hòa mình vào không gian tác nghiệp sôi nổi ấy.
