Bộ Công an đang xây dựng dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó đề xuất mở rộng phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại thêm 19 tội danh, bao gồm các tội liên quan đến đưa hối lộ, nhận hối lộ, môi giới hối lộ, cùng các lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai và xâm phạm mạng máy tính, viễn thông.
Mở rộng tội danh để tăng tính răn đe
Theo Bộ Công an, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi gồm 3 phần, 25 chương, 416 điều. So với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2024, 2025), dự thảo đã bỏ 7 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi, bổ sung 291 điều luật và giữ nguyên 111 điều luật. Điểm đáng chú ý là việc bổ sung 19 tội danh mới cho pháp nhân thương mại, nâng tổng số tội danh mà pháp nhân có thể bị truy cứu từ 33 lên 52.
Bộ Công an nhận định, nhiều hành vi vi phạm hiện nay được thực hiện thông qua mô hình doanh nghiệp, công ty vỏ bọc, pháp nhân trung gian hoặc hệ sinh thái nhiều pháp nhân để che giấu dòng tiền, phân tán trách nhiệm và hợp pháp hóa lợi ích bất chính. Do đó, việc mở rộng xử lý hình sự là cần thiết, góp phần tăng tính răn đe, phòng ngừa và xử lý nghiêm minh các hành vi xâm hại lợi ích công cộng.
Đề xuất xử phạt nặng với tội đưa hối lộ
Đối với tội đưa hối lộ, Bộ Công an đề xuất pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền lên đến 20 tỷ đồng, hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn, thậm chí đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Ngoài ra, hành vi đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công, người có chức vụ trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước cũng sẽ bị xử lý hình sự.
Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung nguyên tắc xử lý hình sự đối với pháp nhân thương mại. Theo đó, nếu thực tiễn áp dụng pháp luật có thể dẫn đến xử lý hình sự hoặc không, thì kiên quyết không áp dụng xử lý hình sự. Trường hợp phải xử lý thì ưu tiên các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước, kết quả khắc phục là căn cứ để xem xét các biện pháp xử lý tiếp theo.
Bãi bỏ hình phạt cấm huy động vốn
Trái lại, Bộ Công an đề xuất bãi bỏ quy định hình phạt "cấm huy động vốn" đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Lý do được đưa ra là huy động vốn là điều kiện bảo đảm, duy trì hoạt động bình thường của doanh nghiệp. Việc cấm huy động vốn có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán, khả năng phục hồi, thậm chí dẫn tới phá sản.
Thực trạng xử lý hình sự pháp nhân còn thấp
Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật cho thấy, trong 8 năm qua, cả nước chỉ khởi tố 16 vụ đối với pháp nhân thương mại phạm tội, chiếm tỷ lệ rất nhỏ, chỉ 0,0023% trên tổng số hơn 688.000 vụ án hình sự. Nguyên nhân được xác định do quy định hiện hành còn quá hẹp và chưa rõ ràng, khiến các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng. Điều này dẫn đến đa số các trường hợp chỉ bị xử lý vi phạm hành chính dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi là rất cao.
Bộ Công an cho rằng, cơ chế siết trách nhiệm hình sự với pháp nhân thay vì chỉ phạt hành chính sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thu hồi tài sản, do tài sản của pháp nhân thường lớn hơn cá nhân rất nhiều.
