Bộ Công an đang chủ trì xây dựng dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi. Trong quá trình lấy ý kiến, nhiều đề xuất nhấn mạnh cần xử lý nghiêm khắc hơn đối với các hành vi liên quan đến thực phẩm bẩn, vốn đang gây nhức nhối trong xã hội.
Thực phẩm bẩn: Hành vi "giết người gián tiếp"
Theo UBND tỉnh Hưng Yên, tội phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm hiện diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người và tiềm ẩn các nguy cơ bệnh tật nguy hiểm mà khó phát hiện kịp thời. Mức phạt tù cao nhất cho tội danh này hiện chỉ là 5 năm (khoản 1 Điều 317 Bộ luật Hình sự), được đánh giá là chưa tương xứng. Cơ quan này kiến nghị nâng mức phạt tù để tăng tính răn đe.
Nhiều ý kiến khác cũng đề nghị bổ sung các quy định hình sự hóa mang tính đột phá và răn đe mạnh mẽ đối với nhóm tội phạm thực phẩm bẩn. Việc xử phạt hành chính bằng tiền như hiện nay được cho là không đủ sức ngăn chặn các đối tượng trục lợi trên sức khỏe cộng đồng.
Do đó, cần mở rộng phạm vi xử lý hình sự, đặc biệt nghiêm khắc với hành vi sử dụng hóa chất độc hại, chất cấm để ngâm, tẩm, bảo quản thực phẩm. Một công dân gửi kiến nghị nhấn mạnh: "Đây là những hành vi có tính chất 'giết người gián tiếp', gây ra những hệ lụy tàn khốc và kéo dài như ung thư, vô sinh hay ngộ độc cấp tính…"
Đề xuất mở rộng phạt tiền: Cần thận trọng
Đáng chú ý, tại dự thảo, Bộ Công an đề xuất mở rộng áp dụng phạt tiền thay cho phạt tù với một số tội danh. Tuy nhiên, Bộ Y tế đề nghị rà soát, bảo đảm không áp dụng đối với các tội liên quan đến sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm và dược. Bộ Y tế cho rằng các hành vi này đều có mức độ nguy hiểm cao, cần ưu tiên hình phạt nghiêm khắc hơn.
Tiếp thu các ý kiến, Bộ Công an cho biết sẽ nghiên cứu để đề xuất nâng mức hình phạt tù ở một số tội danh về thực phẩm. Đây là một trong những vấn đề nhức nhối thời gian qua, nhưng mức hình phạt chưa tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi. Riêng việc mở rộng áp dụng phạt tiền, cơ quan soạn thảo khẳng định chỉ áp dụng với nhóm tội phạm về chức vụ.
Tăng phạt tù, tăng cả phạt tiền
Theo luật sư Nguyễn Thị Thúy (Đoàn luật sư TP. Hà Nội), sự nguy hiểm của thực phẩm bẩn rất khó nhìn thấy ngay, mà sẽ âm ỉ, dần dần "bào mòn" sức khỏe cộng đồng, làm gia tăng nguy cơ ung thư, ngộ độc, tạo gánh nặng lâu dài cho hệ thống y tế.
Để đảm bảo tính răn đe, nên sửa đổi theo hướng tăng chế tài hình sự với các hành vi cố ý sản xuất, chế biến, lưu thông thực phẩm độc hại; sử dụng hóa chất cấm, chất tăng trưởng, phụ gia ngoài danh mục; tái chế thực phẩm thối hỏng; tổ chức tiêu thụ thực phẩm nguy hiểm trên quy mô lớn hoặc có tính hệ thống. Đặc biệt là nhóm vi phạm xảy ra liên quan đến trẻ em, bệnh viện hoặc trường học.
Đồng thời, cần áp dụng các chế tài bổ sung như tịch thu toàn bộ tài sản do phạm tội mà có, cấm kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm, công khai danh tính doanh nghiệp và cá nhân vi phạm.
Thực tế cho thấy, thực phẩm bẩn hiện nay chủ yếu len lỏi vào phân khúc bình dân - chiếm tỷ lệ lớn trên thị trường, vì đây là phân khúc chịu áp lực chi phí lớn nhất, khó kiểm soát nhất.
Thạc sĩ Đặng Hoàng Dự, chuyên gia công nghệ thực phẩm, kiến nghị xây dựng bộ tiêu chí an toàn thực phẩm riêng cho hộ kinh doanh và quán ăn nhỏ lẻ, tập trung vào các yêu cầu như nguồn gốc nguyên liệu, phân tách thực phẩm sống chín, điều kiện bảo quản, vệ sinh dụng cụ, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát nhiễm chéo.
Song song với chế tài hình sự, tại dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm công bố mới đây, Bộ Y tế đề xuất tăng mức phạt tiền từ 1,5 đến 2 lần đối với nhiều vi phạm trong lĩnh vực này. Theo đó, mức phạt tiền tối đa về an toàn thực phẩm sẽ là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức, trừ một số trường hợp pháp luật có quy định khác.
