Góp ý vào dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an cho rằng các đối tượng phạm tội hiện nay có xu hướng chuyển hướng tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng qua các sản phẩm thương mại điện tử, bán hàng trực tuyến, Facebook, TikTok. Bộ Công an cho biết các hành vi vi phạm trong lĩnh vực này đang có xu hướng gia tăng với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Nhiều vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng.
Lỗ hổng pháp lý bị tội phạm lợi dụng
Các đối tượng đã lợi dụng kẽ hở về cơ chế hậu kiểm, sự chồng chéo trong quản lý giữa các bộ, ngành và sự thiếu đồng bộ các quy định về thương mại điện tử để thực hiện hành vi phạm tội. Do vậy, việc sửa đổi Luật cần đặt ra mục tiêu không chỉ là tạo thuận lợi cho doanh nghiệp mà phải bịt kín các lỗ hổng pháp lý đang bị tội phạm lợi dụng, đặc biệt là trong khâu tự công bố sản phẩm và quản lý nguyên liệu đầu vào.
Quản lý an toàn thực phẩm trên không gian mạng
Về các quy định về quản lý an toàn thực phẩm trên không gian mạng, Bộ Công an cho rằng trong hồ sơ dự thảo chính sách có đề cập nhưng mới chỉ tập trung vào hoạt động quảng cáo sản phẩm. Các đối tượng phạm tội hiện nay có xu hướng chuyển hướng tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng qua các sản phẩm thương mại điện tử, bán hàng trực tuyến qua Facebook/TikTok. Do vậy, Luật cần quy định trách nhiệm của sàn thương mại điện tử và mạng xã hội trong việc xác thực danh tính người bán thực phẩm, trách nhiệm gỡ bỏ sản phẩm bị cảnh báo, lưu trữ và cung cấp dữ liệu giao dịch cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu để thực hiện chức năng nhiệm vụ theo quy định pháp luật.
An ninh thực phẩm và bảo vệ dữ liệu chiến lược
Ngoài ra, theo Bộ Công an, Luật An toàn thực phẩm (ATTP) hiện hành chủ yếu tập trung đảm bảo an toàn thực phẩm theo hướng kiểm soát chất lượng, điều kiện sản xuất của từng sản phẩm, từng cơ sở riêng lẻ, chưa có phạm vi điều chỉnh đầy đủ về an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng, chưa đảm bảo sự ổn định liên tục, không bị phá hoại, thao túng hay tấn công có chủ đích đối với hệ thống thực phẩm quốc gia. Chưa có các quy định tương xứng về bảo vệ cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm.
Dưới góc nhìn về an ninh, thực phẩm có nguy cơ bị lợi dụng để khủng bố, ví dụ tấn công các bếp ăn tập thể nhằm kích động, gây hoảng loạn. Do vậy, cần coi dữ liệu ATTP là tài sản chiến lược. Đối với doanh nghiệp, thông qua phân tích dữ liệu an toàn thực phẩm cũng là công cụ phân tích, đánh giá được nhu cầu thị trường và từ đó định hướng để đầu tư đúng.
Đề xuất xử lý hình sự hành vi nguy hiểm
Do đó Bộ Công an đề xuất đối với dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) cần bổ sung tiêu chí xác định hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm ở mức độ nguy hiểm để làm căn cứ xử lý hình sự, ví dụ: hành vi cố ý sử dụng chất cấm, chất độc hại phải bị xử lý ngay cả khi chưa gây ra hậu quả.
Phản hồi từ Bộ Y tế
Về vấn đề này, Bộ Y tế cho biết sẽ đưa vào dự thảo Luật các quy định về trách nhiệm của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ thương mại điện tử. Cụ thể, xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán cung cấp và công khai các giấy tờ pháp lý về sản phẩm theo quy định; Hợp tác với cơ quan quản lý Nhà nước, kịp thời gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm khi có yêu cầu; Chịu trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết, để xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng; Thực hiện cung cấp thông tin, dữ liệu giao dịch cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khi có yêu cầu.
Đặc biệt, Bộ Y tế dự kiến bổ sung quy định về trách nhiệm liên đới của đơn vị cung cấp dịch vụ thương mại điện tử nếu không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm duyệt cần thiết, dẫn đến xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp vận hành sàn thương mại điện tử sẽ có trách nhiệm cung cấp thông tin và dữ liệu giao dịch cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền khi được yêu cầu phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Về các kiến nghị này, Bộ Y tế cho biết tổ soạn thảo sẽ tiếp tục xem xét, nghiên cứu trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Dự kiến Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ được Quốc hội thông qua vào kỳ họp cuối năm nay.
