Bộ Tư pháp đề xuất cơ chế đặc thù chống 'chảy máu chất xám' trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế
Mới đây, Bộ Tư pháp đã chính thức công bố hồ sơ thẩm định dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp và chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Văn bản này được đánh giá là có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý đồng bộ và vững chắc, với những đề xuất đột phá tập trung vào chế độ đãi ngộ và bảo vệ cán bộ để giải quyết tình trạng "chảy máu chất xám" đang diễn ra.
Bối cảnh hội nhập và nguy cơ tranh chấp gia tăng
Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập quốc tế sâu rộng và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với các cam kết bảo hộ đầu tư cao, nguy cơ phát sinh tranh chấp đầu tư quốc tế là điều khó tránh khỏi. Số liệu thống kê cho thấy từ năm 2003 đến nay, Việt Nam đã phải đối mặt với hơn 30 vụ việc nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện hoặc đe dọa khởi kiện. Đáng lo ngại là các tranh chấp mới phát sinh ngày càng có giá trị đòi bồi thường lớn, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và uy tín môi trường đầu tư nếu không được xử lý hiệu quả.
Giải pháp đột phá: Chế độ đãi ngộ và bảo vệ cán bộ
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay được Bộ Tư pháp chỉ ra là vấn đề nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đang đối mặt với tình trạng "chảy máu chất xám" nghiêm trọng do công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu nhưng thiếu các quy định cụ thể về nhân lực, dẫn đến khó khăn trong việc thu hút và giữ chân các chuyên gia giỏi.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ Tư pháp đề xuất các biện pháp đột phá:
- Nhân sự làm việc tại Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế - một đơn vị sự nghiệp dự kiến thành lập thuộc Cục Pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ Tư pháp - sẽ được hưởng phụ cấp tăng thêm bằng 300% mức lương hiện hưởng và phụ cấp.
- Cán bộ làm công tác này tại các bộ, ngành, địa phương sẽ được hưởng cơ chế tiền lương và chế độ đãi ngộ đặc thù theo Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
- Cán bộ tham gia công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được hưởng chế độ thù lao, bồi dưỡng, hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực và các chế độ ưu tiên khác theo quy định của Chính phủ; được bảo đảm điều kiện làm việc, tiếp cận thông tin theo yêu cầu công việc.
Cơ chế bảo hộ pháp lý và chuyển trọng tâm sang phòng ngừa
Không chỉ dừng lại ở vấn đề thu nhập, Bộ Tư pháp còn đề xuất một cơ chế "bảo hộ pháp lý" để bảo vệ cán bộ làm công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Theo đó, cán bộ tham gia giải quyết tranh chấp được bảo đảm trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm công vụ khi thực thi nhiệm vụ; được xem xét loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm theo quy định của Đảng và pháp luật; trường hợp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được xem xét khen thưởng hoặc ưu tiên trong đánh giá, xếp loại và quy hoạch, bổ nhiệm. Bộ Tư pháp kỳ vọng quy định này sẽ giúp có được đội ngũ nhân sự dám nghĩ, dám làm và chủ động hơn trong cuộc chiến pháp lý bảo vệ lợi ích quốc gia.
Một điểm mới quan trọng khác của dự thảo Nghị quyết là việc chuyển trọng tâm từ giải quyết tranh chấp sang phòng ngừa và hòa giải, coi hòa giải là một cơ chế ưu tiên. Đây được xem là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý, giúp Nhà nước tiết kiệm đáng kể chi phí tố tụng và giảm thiểu rủi ro phải bồi thường bằng cách chủ động thương lượng để chấm dứt khiếu nại ngay từ giai đoạn đầu.
Thành lập Ban chỉ đạo liên ngành cho tranh chấp lớn
Dự thảo Nghị quyết cũng đề xuất thành lập Ban chỉ đạo liên ngành do Thủ tướng Chính phủ quyết định đối với các tranh chấp có giá trị đặc biệt lớn hoặc liên quan đến nhiều cơ quan nhà nước. Ban chỉ đạo này có quyền chỉ định cơ quan chủ trì, phê duyệt chiến lược giải quyết tranh chấp và phương án hòa giải, nhằm đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả trong xử lý các vụ việc phức tạp.
Nếu được thông qua, Nghị quyết này sẽ thay thế khuôn khổ pháp lý hiện hành vốn còn nhiều bất cập, tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, đồng bộ và hiệu quả hơn để Chính phủ chủ động ứng phó với các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên hội nhập.
