Tòa án Nhân dân Tối cao (TAND tối cao) vừa công bố dự thảo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chế độ bảo vệ thẩm phán, trong đó đề xuất nhiều biện pháp bảo vệ đặc biệt, không chỉ cho thẩm phán mà còn cho cả thân nhân của họ. Theo dự thảo, khi cần thiết, thẩm phán và gia đình có thể được áp dụng các biện pháp như giữ bí mật nơi ở, nơi làm việc, hoặc bố trí lực lượng, phương tiện để trực tiếp bảo vệ tính mạng, sức khỏe.
Phạm vi bảo vệ mở rộng tới thân nhân
Điểm đáng chú ý của dự thảo là phạm vi bảo vệ không chỉ giới hạn ở bản thân thẩm phán mà còn mở rộng tới thân nhân, bao gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc chồng, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi. Điều này cho thấy sự quan tâm sâu sắc đến an toàn của những người gắn bó mật thiết với thẩm phán, bởi họ có thể trở thành mục tiêu trả thù từ các đối tượng bất mãn.
Các biện pháp bảo vệ toàn diện
Dự thảo nêu rõ, khi có căn cứ xác định tính mạng, sức khỏe, tài sản của thẩm phán hoặc thân nhân bị xâm phạm liên quan đến thực thi công vụ, cơ quan hoặc người có thẩm quyền phải kịp thời áp dụng các biện pháp cần thiết. Tùy theo tính chất, mức độ, các biện pháp có thể bao gồm: buộc người có hành vi xâm phạm chấm dứt ngay; đưa thẩm phán, thân nhân đến nơi an toàn; giữ bí mật nơi ở, nơi làm việc; thay đổi thông tin, dữ liệu liên quan; bố trí lực lượng, phương tiện, công cụ bảo vệ trực tiếp.
Không chỉ bảo vệ về thể chất, thẩm phán còn được bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm, bí mật và an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân. Đối với những vụ án có mức độ nguy hiểm cao, thẩm phán có thể đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ bí mật danh tính của mình và thân nhân.
Bảo vệ vị trí công tác và sự độc lập
Dự thảo cũng thiết kế các cơ chế bảo vệ vị trí công tác, giúp thẩm phán yên tâm thực hiện nguyên tắc chí công, vô tư. Cụ thể, không ai được yêu cầu thẩm phán thực hiện những công việc vượt quá phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Thẩm phán có quyền từ chối các yêu cầu thuộc diện này hoặc gây ảnh hưởng đến sự độc lập, khách quan. Thẩm phán không phải giải trình, không được thông tin về quan điểm xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc đang trong quá trình thụ lý, giải quyết; không bị điều tra về việc xét xử, giải quyết vụ án, vụ việc đang trong quá trình tố tụng, trừ trường hợp theo quy định.
Ngoài ra, thẩm phán được xem xét miễn, giảm trách nhiệm nếu có tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy, sửa do lỗi chủ quan đến mức phải xem xét xử lý trách nhiệm nhưng không có dấu hiệu tiêu cực, và được giao xét xử, giải quyết nhiều vụ án, vụ việc phức tạp.
Thực trạng đáng lo ngại
Theo số liệu cập nhật đến tháng 3/2025, cả nước có hơn 6.500 thẩm phán. TAND tối cao cho biết, đặc thù nghề nghiệp của thẩm phán liên quan tới tính mạng, danh dự, nhân phẩm, quyền lợi của công dân. Do đó, đối tượng bị thua kiện, bị xử phạt rất dễ mang tâm lý thù oán, có các hành vi chửi bới, đe dọa, tấn công.
Thống kê trong vòng 10 năm kể từ khi triển khai Luật Tổ chức TAND năm 2014, có 20 thẩm phán bị hành hung, xâm phạm tính mạng, sức khỏe; 29 thẩm phán bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm; 13 thẩm phán yêu cầu được bảo vệ. Các cơ quan có thẩm quyền đã xử lý 28 cá nhân có hành vi xâm phạm thẩm phán, trong đó truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử phạt hành chính 22 trường hợp. Cá biệt có trường hợp bị cáo vì muốn trả thù đã mang hung khí đến tận phòng làm việc tấn công nhằm sát hại thẩm phán.
Tác động đến nền tư pháp
TAND tối cao đánh giá, các hành vi xâm phạm không chỉ gây thiệt hại đến sức khỏe, tính mạng của thẩm phán hoặc thân nhân, mà còn làm ảnh hưởng đến hình ảnh, giá trị và sự tôn nghiêm của pháp luật, nền tư pháp. Do đó, việc ban hành nghị quyết này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ đội ngũ thẩm phán, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách tư pháp.
