Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp) đề xuất bỏ hình thức kiểm tra viết trong kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng, chuyển hoàn toàn sang kiểm tra trắc nghiệm trên máy tính. Đề xuất này nằm trong dự thảo sửa đổi Thông tư số 06/2025, nhằm khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi và đáp ứng nhu cầu bổ sung nguồn nhân lực công chứng viên.
Thực trạng thiếu hụt công chứng viên
Tính đến tháng 12/2024, Việt Nam có khoảng 3.500 công chứng viên. Tuy nhiên, theo Luật Công chứng năm 2024, từ ngày 1/7/2027, ước tính có 500-600 công chứng viên bị đương nhiên miễn nhiệm do quá 70 tuổi. Điều này dự báo tình trạng thiếu hụt nhân lực, đòi hỏi cần đẩy nhanh việc tổ chức các kỳ kiểm tra để bổ sung nguồn nhân lực.
Hạn chế của hình thức kiểm tra viết
Theo Cục Bổ trợ tư pháp, thực tiễn các kỳ kiểm tra gần đây (gồm 1 bài trắc nghiệm và 1 bài viết) phát sinh nhiều bất cập. Việc kiểm tra viết khiến khâu tổ chức và chấm điểm mất nhiều thời gian, kinh phí, nhân lực hơn so với trắc nghiệm. Thí sinh cũng mất nhiều thời gian để hoàn thành bài thi và chờ đợi kết quả.
Đề xuất sửa đổi theo hướng kỳ kiểm tra sẽ gồm 2 bài trắc nghiệm trên máy tính: bài thứ nhất về pháp luật công chứng, chứng thực và quy tắc đạo đức hành nghề công chứng; bài thứ hai về kỹ năng hành nghề công chứng.
Lo ngại về chất lượng kỳ kiểm tra
Nhiều cơ quan bày tỏ lo ngại về chất lượng khi áp dụng 100% trắc nghiệm. Học viện Tư pháp cho rằng kiểm tra kỹ năng hành nghề công chứng bằng trắc nghiệm sẽ không đánh giá được năng lực cốt lõi như tư duy pháp lý, kỹ năng lập luận, diễn đạt, xử lý tình huống và soạn thảo văn bản. Học viện đề nghị duy trì hình thức viết trên máy tính.
Sở Tư pháp Hà Nội và Lào Cai cũng chung quan điểm. Đặc thù nghề công chứng đòi hỏi kiểm tra trực tiếp tính hợp pháp của giao dịch, nhận diện rủi ro và xử lý tình huống, vì vậy kiểm tra tự luận mới đánh giá được khả năng tư duy vận dụng pháp luật và lập luận pháp lý của người tập sự.
Phản hồi từ Cục Bổ trợ tư pháp
Phản hồi các băn khoăn, Cục Bổ trợ tư pháp khẳng định tổ chức kỳ kiểm tra 100% trắc nghiệm sẽ bảo đảm tính khách quan, công bằng, giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Việc đánh giá các kỹ năng của thí sinh sẽ được nghiên cứu trong quá trình làm đề.
Theo Luật Công chứng năm 2024, đạt yêu cầu kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng là điều kiện bắt buộc trước khi bổ nhiệm công chứng viên. Các kỳ kiểm tra hiện do Bộ Tư pháp trực tiếp tổ chức, với hội đồng kiểm tra do Bộ trưởng quyết định thành lập, lãnh đạo Bộ làm chủ tịch hội đồng.
Tỷ lệ đạt yêu cầu giảm mạnh
Kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng được đánh giá là "cửa ải" khó khăn. Thống kê 3 kỳ kiểm tra gần nhất cho thấy tỷ lệ thí sinh đạt yêu cầu liên tục giảm: từ 42,5% xuống 30% rồi 16,4%. Cục Bổ trợ tư pháp nhận định việc chuyển sang trắc nghiệm có thể khiến số lượng công chứng viên tăng nhanh trong thời gian tới do xác suất đạt yêu cầu thường cao hơn so với thi viết.
Kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề công chứng lần tới dự kiến được tổ chức vào quý 4/2026.
