Ngày 5.8, Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức (thuộc Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng) đã có báo cáo tóm tắt về kết quả thu thập, xác minh thông tin liên quan đến 17 hài cốt nghi là liệt sĩ được phát hiện tại khu vực Đồi Thị. Cơ quan chức năng đang tiếp tục đối chiếu với hồ sơ lưu trữ, tài liệu lịch sử để làm rõ nguồn gốc số hài cốt này.
Thông tin từ nhân chứng
Theo báo cáo, trong các ngày 12 và 13.7, Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức đã trực tiếp gặp gỡ, ghi nhận thông tin từ các nhân chứng gồm bà Trần Thị Thanh Hải (cán bộ hưu trí) và ông Trần Ngọc Châu (nguyên Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam cũ).
Các nhân chứng cho biết, năm 1994, trong quá trình san ủi mặt bằng để xây dựng Nhà văn hóa huyện Hiệp Đức, lực lượng thi công đã phát hiện một hố chôn tập trung chứa nhiều hài cốt cùng các di vật như quần áo, dép cao su, giày, súng AK, súng M79 và một số vật dụng quân sự khác. Vụ việc được báo cáo lên Ban Chỉ huy quân sự huyện Hiệp Đức (cũ) để kiểm tra, xác minh ban đầu.
Tuy nhiên, do thời điểm đó chưa có đủ căn cứ xác định đây là hài cốt liệt sĩ nên các hài cốt chưa được tổ chức quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ. Theo lời kể của các nhân chứng, số hài cốt sau đó được di dời về khu vực chân đồi Tranh, thuộc thôn An Đông (địa bàn xã Hiệp Đức ngày nay) để chôn cất. Đến năm 2019, các hài cốt tiếp tục được cải táng về khu vực Gò Cao (nay thuộc xã Thu Bồn) để xây dựng mộ và thờ cúng.
Thống nhất thông tin bước đầu
Qua tổng hợp thông tin bước đầu, Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức nhận định các nhân chứng có sự thống nhất tương đối cao về thời gian, địa điểm phát hiện, quá trình di dời hài cốt cũng như đặc điểm các di vật được tìm thấy tại hiện trường. Đây được xem là những thông tin quan trọng để tiếp tục đối chiếu với hồ sơ lưu trữ, tài liệu lịch sử, nhật ký chiến đấu và các nguồn tư liệu liên quan nhằm làm rõ nguồn gốc của số hài cốt.
Tuy nhiên, đến nay chưa có tài liệu hoặc kết luận của cơ quan có thẩm quyền xác định 17 hài cốt nói trên là hài cốt liệt sĩ. Hằng năm, vào Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7, người dân địa phương vẫn thường xuyên đến thắp hương, tưởng niệm tại khu mộ này.
Đồi Thị - điểm nóng chiến sự
Theo báo cáo của Ban Chỉ huy quân sự xã Hiệp Đức, Đồi Thị - khu vực phát hiện 17 hài cốt - là điểm cao có vị trí chiến lược, khống chế toàn bộ thung lũng Hiệp Đức và trung tâm quận lỵ. Trong thời chiến, khu vực này được bố trí lực lượng đồn trú, xây dựng hệ thống công sự, hầm hào, vật cản nhiều lớp và có pháo binh yểm trợ.
Đáng chú ý, tháng 6.1971, đơn vị D45 được giao nhiệm vụ tập kích chốt điểm Đồi Thị. Lực lượng tiến công gồm 11 cán bộ, chiến sĩ chia thành 3 mũi, vận dụng chiến thuật đặc công bí mật tiếp cận mục tiêu. Đêm 5.6.1971, trong quá trình tiếp cận, một mũi tiến công bị đối phương phát hiện do giẫm phải mìn. Trận đánh sau đó chuyển sang nổ súng, xung phong.
Các mũi đồng loạt tiến công, tiêu diệt lô cốt chỉ huy, làm chủ trận địa, thu nhiều vũ khí và rút quân an toàn trước khi trời sáng. Kết quả, quân ta tiêu diệt hoàn toàn chốt điểm Đồi Thị, loại khỏi vòng chiến đấu 1 trung đội địa phương quân, thu nhiều vũ khí và phương tiện quân sự.
Đến đêm 29 rạng sáng 30.4.1972, các đơn vị chủ lực đồng loạt tiến công hệ thống phòng thủ quanh quận lỵ Hiệp Đức. Trước sức ép quân sự cùng công tác binh vận, lực lượng đối phương tan rã và rút chạy. Đến 9 giờ ngày 30.4.1972, Trung đoàn 38 phối hợp đơn vị D45 và lực lượng du kích địa phương hoàn toàn làm chủ quận lỵ Hiệp Đức. Toàn bộ khu vực quận lỵ cùng các xã dọc đường 16 được giải phóng.
