Đó là lời khẳng định của bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa, Phó viện trưởng Viện KSND TP.HCM, trong cuộc trả lời phỏng vấn Báo Thanh Niên.
Kết quả nổi bật sau 4 tháng thí điểm
Theo bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa, ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 về thí điểm Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích, Viện KSND TP.HCM đã xác định đây là nhiệm vụ chính trị mới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích công cộng và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương.
Viện KSND hai cấp TP.HCM đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: ban hành nghị quyết, kế hoạch triển khai; tổ chức quán triệt, tập huấn chuyên sâu; thành lập tổ công tác; tăng cường phối hợp với tòa án, công an, UBND, các cơ quan chuyên môn và tổ chức đoàn thể để tiếp nhận, rà soát thông tin về các vụ việc có dấu hiệu xâm phạm lợi ích công hoặc quyền dân sự của nhóm yếu thế.
Đồng thời, Viện KSND hai cấp TP.HCM đã chủ động mở rộng các kênh tiếp nhận thông tin qua đường dây nóng, email, mã QR; đẩy mạnh tuyên truyền tại khu dân cư, trường học, cơ sở bảo trợ xã hội, bệnh viện để nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công cộng và quyền của nhóm yếu thế.
Nhờ đó, nhiều vụ việc đã được phát hiện, xử lý kịp thời ngay từ giai đoạn kiểm tra, xác minh mà chưa cần khởi kiện. Cụ thể, trong tháng 4.2026, Viện KSND hai cấp TP.HCM đã tiếp nhận tổng cộng 95 vụ việc liên quan Nghị quyết 205; ban hành 9 kiến nghị khởi kiện mới và 48 kiến nghị yêu cầu phòng ngừa, khắc phục, xử lý vi phạm.
Đặc biệt, qua rà soát, xác minh và ban hành kiến nghị, Viện KSND hai cấp TP.HCM đã hỗ trợ hoàn thiện thủ tục pháp lý cho 247 trường hợp thuộc nhóm dễ bị tổn thương; trong đó có 119 trường hợp được cấp giấy khai sinh và 119 trường hợp được cấp thẻ căn cước. Đồng thời, đã kiến nghị thu hồi hơn 5,7 tỉ đồng và hơn 73.456 m² đất công, góp phần bảo vệ tài sản nhà nước, bảo đảm trật tự quản lý hành chính và lợi ích công cộng trên địa bàn thành phố.
Thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện
Bà Huỳnh Thị Ngọc Hoa cho biết, thuận lợi lớn nhất là Nghị quyết 205 cùng các văn bản hướng dẫn của liên ngành Trung ương đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Viện kiểm sát thực hiện chức năng bảo vệ lợi ích công và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Bên cạnh sự chỉ đạo của Viện KSND tối cao, công tác này còn nhận được sự lãnh đạo của Thành ủy TP.HCM qua Chỉ thị số 06; sự phối hợp, hỗ trợ tích cực của UBND TP.HCM và sự đồng thuận của nhiều cơ quan, tổ chức địa phương.
Tuy nhiên, đây là lĩnh vực hoàn toàn mới nên thực tiễn triển khai còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Khó khăn lớn nhất hiện nay là việc nhận diện vụ việc thuộc phạm vi Nghị quyết 205 trong một số trường hợp chưa thống nhất; việc phân biệt giữa vụ việc dân sự công ích với tranh chấp dân sự thông thường hoặc vụ việc hành chính còn lúng túng.
Bên cạnh đó, TP.HCM có quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, số lượng vụ việc phát sinh nhiều và tính chất ngày càng phức tạp. Nhiều vụ việc liên quan môi trường, đất đai, tài sản công, đầu tư công, bảo hiểm xã hội… đòi hỏi quá trình xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ chuyên sâu, liên quan nhiều cơ quan quản lý nhà nước và nhiều lĩnh vực chuyên ngành.
Ngoài ra, khối lượng công việc chung của Viện KSND hai cấp TP.HCM hiện rất lớn trong khi biên chế không tăng, nên quỹ thời gian dành cho nghiên cứu, xác minh chuyên sâu về tố tụng dân sự công ích còn hạn chế.
Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện Nghị quyết 205
Theo Viện KSND TP.HCM, để Nghị quyết 205 đi vào thực tiễn hiệu quả hơn, Viện KSND hai cấp cần chủ động thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm:
- Tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân, cơ quan, tổ chức hiểu rõ vai trò của Viện kiểm sát trong bảo vệ lợi ích công và quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương, từ đó chủ động cung cấp thông tin, phản ánh vi phạm.
- Tăng cường đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho kiểm sát viên về kỹ năng xác minh, thu thập, đánh giá chứng cứ; nâng cao năng lực nhận diện vụ việc thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết 205.
- Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, chính quyền cơ sở để bảo đảm cung cấp thông tin, tài liệu kịp thời, đầy đủ và hiệu quả.
- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, sử dụng nền tảng quản lý án công ích để phục vụ theo dõi, quản lý, chỉ đạo điều hành và tổng hợp số liệu trong toàn hệ thống.
Định hướng nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới
Trong thời gian tới, Viện KSND hai cấp TP.HCM sẽ tiếp tục tập trung thực hiện hiệu quả Nghị quyết 205 theo hướng chủ động phát hiện vi phạm, tăng cường kiểm tra, xác minh, kịp thời áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công cộng.
Đồng thời, tiếp tục rà soát, phân loại các vụ việc liên quan đến quản lý, sử dụng đất công, tài sản công, môi trường, an toàn thực phẩm, bảo hiểm xã hội và các quyền dân sự thiết yếu của người dân; tăng cường theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị, yêu cầu của Viện kiểm sát; đẩy mạnh sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm thực tiễn để nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.
Không để trẻ em nào bị "bỏ quên" ngoài hệ thống hộ tịch
Sau quá trình thí điểm Nghị quyết 205, Viện KSND TP.HCM đã gửi kiến nghị đến Chủ tịch UBND TP.HCM về tăng cường quản lý nhà nước trong đăng ký hộ tịch. Theo Viện KSND TP.HCM, công tác phối hợp đã phát huy hiệu quả, giúp nhiều trẻ em được cấp giấy khai sinh. Tuy nhiên, qua kiểm sát cho thấy vẫn còn số lượng đáng kể trẻ em chưa được đăng ký khai sinh, chủ yếu tập trung ở các nhóm đối tượng đặc thù, hoàn cảnh khó khăn. Hồ sơ, tài liệu pháp lý của nhiều trường hợp không đầy đủ, thiếu căn cứ xác định, gây khó khăn trong giải quyết. Việc áp dụng pháp luật trong các trường hợp đặc thù còn thiếu thống nhất.
Vì vậy, nhằm bảo vệ quyền nhân thân cơ bản của trẻ em và nâng cao hiệu quả quản lý dân cư, Viện KSND TP.HCM kiến nghị Chủ tịch UBND TP.HCM chỉ đạo thay vì tháo gỡ manh mún từng ca, cần tổng rà soát toàn diện để xác định rõ còn bao nhiêu trường hợp "nằm ngoài" hệ thống hộ tịch, tìm ra nguyên nhân và làm rõ trách nhiệm các bên. UBND TP.HCM giao Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp Công an TP.HCM, Sở Nội vụ, Sở Y tế và UBND các cấp lập danh sách, phân loại cụ thể để giải quyết triệt để, không bỏ sót.
