Hành vi vi phạm bản quyền trong lĩnh vực phim ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình và trò chơi điện tử đang nổi lên với quy mô ngày càng lớn và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Nhiều website phát tán phim lậu đặt máy chủ tại nước ngoài, liên tục thay đổi tên miền để tránh bị xử lý. Các tác phẩm âm nhạc bị sao chép, cắt ghép, remix trái phép và lan truyền nhanh chóng trên các nền tảng số. Chương trình truyền hình bị chia nhỏ thành clip ngắn nhằm câu kéo lượt xem, thu lợi bất chính từ quảng cáo. Trong lĩnh vực trò chơi điện tử, tình trạng bẻ khóa, mua bán tài khoản trái phép và chiếm đoạt dữ liệu diễn ra phổ biến, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp phát hành và làm méo mó môi trường cạnh tranh.
Theo thống kê của cơ quan chức năng, Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền nội dung số cao trong khu vực. Bên cạnh thiệt hại về kinh tế, tình trạng này còn làm suy giảm động lực sáng tạo, bào mòn niềm tin của nhà đầu tư và tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng. Nếu vi phạm tiếp diễn, nền kinh tế sáng tạo khó phát triển lành mạnh, và khát vọng xây dựng công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn sẽ khó đạt được.
Thói quen sử dụng miễn phí và nguy cơ bào mòn đạo đức
Điều đáng lo ngại là việc tiếp cận và sử dụng miễn phí các sản phẩm vi phạm bản quyền đang dần trở thành thói quen của một bộ phận người dùng. Ranh giới giữa đúng và sai bị xóa nhòa, các chuẩn mực về đạo đức kinh doanh và ý thức thượng tôn pháp luật bị bào mòn theo thời gian. Vì vậy, bảo vệ bản quyền sở hữu trí tuệ hiện nay vừa là yêu cầu pháp lý, vừa là đòi hỏi về văn hóa ứng xử và trách nhiệm xã hội trong kỷ nguyên số.
Công điện của Thủ tướng và các giải pháp cấp bách
Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu triển khai quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các lực lượng chức năng được yêu cầu tập trung nguồn lực, đồng loạt ra quân trên toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5/2026 để xử lý nghiêm vi phạm với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Công điện nhận được sự đồng thuận lớn từ dư luận.
Nhiều ý kiến cho rằng xử lý vi phạm là giải pháp cấp bách trước mắt, nhưng quan trọng hơn là xây dựng một “lá chắn” đủ mạnh để ngăn chặn vi phạm từ gốc. Hệ thống pháp luật cần được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, chặt chẽ và theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ số, đặc biệt là các quy định về trách nhiệm của nền tảng số và nhà cung cấp dịch vụ trung gian. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo và các công cụ nhận diện nội dung số trong phát hiện, giám sát và xử lý vi phạm, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trên không gian mạng.
Thay đổi nhận thức người dùng – yếu tố cốt lõi
Yếu tố cốt lõi vẫn là nhận thức của người dùng. Chống vi phạm bản quyền không thể chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng hay các biện pháp chế tài, mà cần bắt đầu từ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của mỗi cá nhân. Khi người dùng sẵn sàng trả phí cho sản phẩm hợp pháp và chủ động nói không với nội dung vi phạm, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng minh bạch, bền vững hơn. Một xã hội tôn trọng bản quyền cũng là một xã hội biết trân trọng lao động sáng tạo và đề cao giá trị chất xám.
Vai trò của doanh nghiệp trong bảo vệ bản quyền
Về phía doanh nghiệp, sự chủ động cần được củng cố mạnh mẽ hơn. Thực tế cho thấy, nhiều đơn vị còn lúng túng trước các hành vi xâm phạm, trong khi các giải pháp kỹ thuật, cơ chế hợp tác quốc tế và việc xây dựng hệ sinh thái phân phối nội dung hợp pháp chưa được khai thác hiệu quả. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng bị xâm hại mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong trong phát hiện, ngăn chặn và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình. Khi quyền sáng tạo được tôn trọng và bảo vệ đúng mức, chúng ta sẽ tạo dựng nền tảng vững chắc để phát triển công nghiệp văn hóa, thu hút đầu tư chất lượng cao, khẳng định vị thế và sức cạnh tranh quốc gia trong dòng chảy kinh tế số toàn cầu.
