Thực trạng vi phạm kéo dài tại các bến bãi
Xã Vĩnh Thành, nằm trên hai tuyến sông Hồng và sông Lô, từ lâu đã là đầu mối trung chuyển vật liệu xây dựng quan trọng của khu vực phía bắc. Nhiều bến bãi hình thành từ vài chục năm trước, ban đầu chỉ là bến đò ngang, bến than, bến củi. Qua nhiều năm, các chủ bến đầu tư hạ tầng, làm đường, kè bờ sông, mua sắm máy móc và phương tiện. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng không đi kèm hoàn thiện thủ tục pháp lý, dẫn đến nhiều vi phạm kéo dài như lấn hành lang bảo vệ đê, lấn chiếm và cải tạo trái phép bãi sông, xây dựng không phép, sử dụng đất sai mục đích. Đáng chú ý, không ít diện tích đất nông nghiệp ven sông đã được mua bán, chuyển sang kinh doanh bến bãi.
Ông Phùng Đắc Chiến, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thành, cho biết: “Qua rà soát hồ sơ bến bãi, phát hiện nhiều vấn đề tồn tại từ lâu, đã được các đoàn thanh tra, kiểm tra chỉ ra, xong đến nay chưa được giải quyết dứt điểm. Xã đã có nhiều báo cáo gửi các sở, ngành của tỉnh đề nghị hướng dẫn xử lý, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể đối với từng bến, bãi”.
Kết quả thanh tra và các trường hợp vi phạm
Qua nhiều đợt thanh tra, kiểm tra, cơ quan chức năng đã phát hiện 29 trường hợp vi phạm pháp luật về đê điều tại các bến thủy nội địa trên địa bàn cùng 2 trường hợp vi phạm trật tự xây dựng của Công ty Xây dựng Vĩnh Lạc và Công ty TNHH Xây dựng thương mại Phú Thịnh. Đến nay, các vi phạm này vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Theo Kết luận số 43/KL-TTr ngày 24/12/2022 của Thanh tra tỉnh, nhiều bến thủy nội địa giáp đê tả Hồng (thuộc địa bàn xã Cao Đại cũ) còn tồn tại các vi phạm về đất đai, quy hoạch và đê điều. Đáng chú ý, có 7 bến đã hết hạn giấy phép hoạt động.
Trong thời gian chờ hướng dẫn của tỉnh, xã kiến nghị cho phép các bến đủ điều kiện được gia hạn hoạt động thêm 12 tháng; đồng thời yêu cầu các chủ bến không đáp ứng điều kiện phải cam kết chấm dứt hoạt động theo quy định. Đối với hai bến của ông Trần Văn Thắng và ông Nguyễn Duy Anh chưa được cấp phép, địa phương yêu cầu không được đưa vào khai thác, đồng thời tháo dỡ các công trình xây dựng trái quy định và thanh lý hợp đồng thuê quỹ đất công ích 5%.
Trường hợp đặc biệt và bất cập quy hoạch
Riêng bến Nhật Hà Anh và bến Đầu Văn Hải nằm trong hành lang bảo vệ đê và không gian thoát lũ. Trong đó, Công ty Nhật Hà Anh còn tự ý sử dụng đất nông nghiệp nhận chuyển nhượng từ các hộ dân để tập kết vật liệu xây dựng, xây dựng công trình khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Những tồn tại này cho thấy sự phức tạp trong quản lý đất đai và quy hoạch tại địa phương.
Ông Lê Tiến Sơn, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Xây dựng Lương Bằng, chủ bến tại thôn Việt An, chia sẻ: "Gia đình tôi làm bến từ năm 1997, cải tạo vùng đất trũng thành mặt bằng sản xuất. Điều mong mỏi nhất là được hoàn thiện các thủ tục pháp lý, quy hoạch thành đất thương mại, dịch vụ để yên tâm đầu tư lâu dài". Đây cũng là nguyện vọng chung của nhiều chủ bến, từ việc được quy hoạch phù hợp đến ký hợp đồng thuê đất ổn định theo quy định.
Khó khăn trong xử lý và cần sự vào cuộc đồng bộ
Sau khi sáp nhập từ ba xã, Vĩnh Thành phải xử lý thực trạng phức tạp khi mỗi địa phương trước đây áp dụng một hình thức quản lý khác nhau. Có bến thuê đất của xã, có bến sử dụng đất nông nghiệp nhận chuyển nhượng từ người dân, cũng có bến kết hợp nhiều loại hình sử dụng đất. Ngay sau khi thành lập, xã đã tổ chức rà soát toàn bộ hiện trạng, phân loại từng trường hợp để đề xuất phương án xử lý, vừa chấn chỉnh các vi phạm, vừa tạo điều kiện cho những cơ sở đủ điều kiện hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Đối với các hợp đồng thuê đất hết hạn vào cuối năm 2026, địa phương dự kiến tổ chức đấu giá quyền thuê đối với những diện tích đáp ứng quy định.
Tuy nhiên, việc tháo gỡ các tồn tại vượt quá thẩm quyền của cấp xã. Theo quy định hiện hành, UBND cấp xã chủ yếu quản lý quỹ đất công ích 5% và thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước theo phân cấp. Trong khi đó, những vấn đề cốt lõi liên quan đến quy hoạch sử dụng đất, giao đất, đê điều, môi trường hay cấp phép hoạt động bến thủy nội địa thuộc thẩm quyền của cấp tỉnh và các cơ quan chuyên ngành. Vì vậy, để xử lý dứt điểm những tồn tại kéo dài, cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều cấp để rà soát, tháo gỡ, vừa bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật, vừa tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp làm ăn, phát triển kinh tế.
