Trong sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an đã phát hiện và xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP), tăng 102% so với cùng kỳ năm 2025. Thông tin được Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường, Bộ Công an chia sẻ tại diễn đàn “Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động” do báo Công an Nhân dân tổ chức ngày 2/7.
Phương thức vi phạm ngày càng tinh vi
Đại tá Phương đánh giá, vi phạm pháp luật về ATTP đã thay đổi cả về phương thức và quy mô. Bên cạnh các vi phạm nhỏ lẻ, tự phát, cơ quan chức năng đã phát hiện các hoạt động tổ chức theo chuỗi, có sự phân công vai trò, có pháp nhân che chắn, hồ sơ hợp thức hóa, quảng cáo, kho vận, phân phối và thanh toán điện tử. “Trong nhiều vụ việc, sản phẩm vi phạm chỉ là phần nổi; phía sau là cả một hệ sinh thái gian dối được hình thành từ đầu vào, công thức, công bố, kiểm nghiệm, ghi nhãn, quảng cáo đến tiêu thụ và che giấu lợi ích bất chính”, ông nói.
Số liệu xử lý và khởi tố
Cụ thể, lực lượng Công an đã khởi tố 123 vụ án với 249 bị can, tăng 351% về số vụ và 442% về số bị can so với cùng kỳ. Trong đó, TPHCM có 12 vụ, 32 bị can; Hải Phòng 8 vụ, 25 bị can; Hưng Yên 9 vụ, 15 bị can; Phú Thọ 6 vụ, 8 bị can; Hà Nội 4 vụ, 11 bị can; Bắc Ninh 8 vụ, 13 bị can. Ngoài ra, cơ quan chức năng xử lý hành chính 5.883 vụ, liên quan 573 tổ chức và 5.310 cá nhân, phạt tiền hơn 61 tỷ đồng; chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý 1.004 vụ, liên quan 126 tổ chức và 883 cá nhân, với số tiền phạt 32,6 tỷ đồng.
Các vụ vi phạm điển hình
Các vụ điển hình bao gồm: sử dụng thịt lợn nhiễm dịch để chế biến thực phẩm; sử dụng gần 300 tấn thịt lợn nhiễm bệnh để chế biến suất ăn cho trường học; sử dụng khoảng 130 tấn thịt lợn nhiễm dịch để sản xuất thực phẩm chế biến. Ngoài ra còn có vụ sử dụng hóa chất 6-Benzylaminopurine trong sản xuất giá đỗ; sử dụng hóa chất công nghiệp trong sơ chế thực phẩm; sản xuất gia vị giả, thịt giả, muối i-ốt giả, thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả. Việc phát hiện, khởi tố các vụ án đã hạn chế đáng kể nguy cơ xâm hại sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo tác động cảnh báo đối với thị trường. Đặc biệt, nhiều hành vi trước đây thường dừng ở xử lý hành chính, nay đã được nhận diện đúng bản chất, chủ động củng cố tài liệu, chứng cứ để khởi tố, điều tra hình sự.
Vi phạm trên nhiều lĩnh vực
Ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, các vi phạm ATTP xuất hiện ở nhiều khâu và nhiều loại hình kinh doanh, từ chợ truyền thống, cửa hàng nhỏ lẻ đến kho lạnh, cơ sở giết mổ, điểm tập kết hàng hóa và các nền tảng trực tuyến. Những mặt hàng vi phạm phổ biến gồm thực phẩm đông lạnh, nội tạng động vật, thủy hải sản, bánh kẹo, đồ uống, thực phẩm đóng gói sẵn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. “Các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi hơn. Hàng hóa thường được tập kết tại kho lạnh, nhà dân hoặc địa bàn giáp ranh rồi chia nhỏ để vận chuyển qua nhiều khâu trung gian. Trên môi trường số, các đối tượng lợi dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream bán hàng, thanh toán điện tử và dịch vụ giao nhận để che giấu danh tính, nguồn gốc hàng hóa và quy mô kinh doanh”, ông Hùng nói.
Tác động sức khỏe từ thực phẩm bẩn
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ngộ độc thực phẩm có thể do vi sinh vật, độc tố tự nhiên hoặc hóa chất, trong đó nhóm nguyên nhân do hóa chất là thách thức khó khăn nhất. Trước đây, hóa chất chủ yếu do sử dụng thuốc trừ sâu cẩu thả, nhưng nay chuyển sang tình trạng cố tình sử dụng vì mục đích lợi nhuận. Ông đánh giá, ngộ độc thực phẩm do hóa chất có thể không làm người bệnh “lăn đùng ra ngay” mà gây ra các bệnh mãn tính, kín đáo, rất khó quy kết nguyên nhân.
Thượng tá, TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an cho rằng, thực phẩm chính là toa thuốc được dùng nhiều nhất, đều đặn nhất trong đời mỗi con người. Ăn đúng thì đó là liều thuốc bổ nuôi dưỡng sự sống; ăn sai thì đó là liều độc dược âm thầm, tích tụ qua từng ngày để rồi bộc phát thành bệnh tật. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên thế giới có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và 420.000 người tử vong liên quan đến tiêu thụ thực phẩm không an toàn.
TS Giang cũng cảnh báo về mối nguy từ thực phẩm siêu chế biến chứa lượng đường, muối và chất béo cao, không gây ngộ độc ngay lập tức nhưng tích lũy âm thầm, gây bệnh tim mạch, tiểu đường và các bệnh không lây nhiễm khác.
Giải pháp quản lý theo chuỗi giá trị
Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, Bộ Y tế phối hợp các bộ ngành xây dựng Luật ATTP sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý ATTP từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm”. Đồng thời, kiện toàn bộ máy quản lý ATTP thống nhất một đầu mối, quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, chuỗi sản xuất, truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Dự thảo luật bao gồm 5 chính sách trụ cột: quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường; số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể; hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Hiện nay, Bộ Công an và Bộ Công Thương đang tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm theo chuỗi cung ứng, tập trung vào các điểm nóng như chợ đầu mối, kho lạnh, cơ sở giết mổ và các nền tảng thương mại điện tử.
