Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản góp ý gửi Bộ Công an về dự thảo hồ sơ chính sách Bộ luật Hình sự sửa đổi. Trong đó, VCCI tập trung phân tích các quy định liên quan đến tiền ảo, tiền kỹ thuật số và tài sản ảo, nhằm đảm bảo sự phù hợp với thực tiễn kinh doanh và giao dịch.
Đề xuất bổ sung quy định tịch thu tài sản số
Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định tịch thu đối với tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Mục tiêu là thích ứng với sự phát triển của nền kinh tế số, đồng thời tăng cường hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm công nghệ cao, rửa tiền và các hành vi che giấu tài sản bất hợp pháp.
Dự thảo đánh giá tác động chính sách nêu rõ: Quy định hiện hành tại Điều 47 Bộ luật Hình sự chủ yếu đề cập đến công cụ, phương tiện phạm tội, vật hoặc tiền, khoản thu lợi bất chính và vật cấm lưu hành. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh ngày càng nhiều loại tài sản phi truyền thống trên môi trường số như tiền mã hóa, tài sản số, ví điện tử, tài sản ảo và quyền tài sản từ nền tảng công nghệ.
Theo Bộ Công an, việc chưa quy định rõ các dạng tài sản này gây khó khăn cho quá trình điều tra, kê biên, phong tỏa, truy vết và thu hồi tài sản phạm tội, đặc biệt trong các vụ án lừa đảo xuyên biên giới, rửa tiền, chiếm đoạt tài sản qua mạng hoặc sử dụng blockchain để che giấu dòng tiền. Do đó, cần bổ sung quy định để bao quát đầy đủ các dạng tài sản như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
VCCI: Cần khung pháp lý quản lý trước khi hình sự hóa
VCCI cho rằng đây là lĩnh vực mà khung pháp lý quản lý còn đang trong quá trình xây dựng. Luật Công nghiệp Công nghệ số mới chỉ định nghĩa "tài sản số" nhưng chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh về kinh doanh, giao dịch. Theo VCCI, khi chưa có quy định rõ ràng về hành vi "hợp pháp" và "trái phép", việc hình sự hóa hành vi "trái phép" sẽ tạo ra rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp fintech, sàn giao dịch và nhà đầu tư.
VCCI nhấn mạnh: "Mô tả hành vi trong dự thảo còn rất chung chung, chưa xác định rõ hành vi cụ thể, mức độ và hậu quả." Cơ quan này dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nước tiên tiến như Singapore, Nhật Bản, EU đều xây dựng khung pháp lý quản lý trước (cấp phép, đăng ký, cơ chế thử nghiệm sandbox), sau đó mới hình sự hóa các hành vi vi phạm nghiêm trọng đã được định nghĩa rõ. Không quốc gia nào hình sự hóa "hành vi trái phép" trong lĩnh vực mà khung pháp lý quản lý chưa tồn tại hoàn chỉnh.
Do đó, VCCI đề nghị chỉ hình sự hóa các hành vi trong lĩnh vực này sau khi đã có khung pháp lý quản lý hoàn chỉnh. Trong giai đoạn hiện tại, các hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua tiền ảo hoàn toàn có thể xử lý theo các tội danh hiện hành như Điều 174 (lừa đảo chiếm đoạt tài sản) và Điều 290 (sử dụng mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản).
VCCI khẳng định việc xây dựng khung pháp lý quản lý tài sản số cần được tiến hành đồng bộ, tránh tạo ra khoảng trống pháp lý hoặc rủi ro cho doanh nghiệp và nhà đầu tư trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ.
