Bộ Tài chính giải trình về việc chưa thu thuế chuyển nhượng vàng miếng
Bộ Tài chính vừa có văn bản giải trình gửi Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, lý giải nguyên nhân chưa áp dụng thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, dù kiến nghị này đã được đưa ra từ nhiều năm trước.
Quy định hiện hành và những bất cập
Theo quy định hiện tại, thuế TNCN đối với chuyển nhượng vàng miếng được tính theo phương pháp ấn định tỷ lệ thuế trên doanh thu. Cụ thể, mức thuế suất là 0,1% trên giá trị chuyển nhượng. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho biết việc thu thuế này gặp nhiều khó khăn do tính chất đặc thù của giao dịch vàng miếng.
Ông Nguyễn Văn Cường, chuyên gia kinh tế, nhận định: “Thị trường vàng miếng hiện nay chủ yếu giao dịch qua kênh không chính thức, khiến cơ quan thuế khó kiểm soát. Việc áp thuế TNCN đối với đối tượng này đòi hỏi phải có cơ chế quản lý chặt chẽ hơn.”
Khó khăn trong quản lý và thu thuế
Bộ Tài chính chỉ ra ba nguyên nhân chính khiến việc thu thuế TNCN từ chuyển nhượng vàng miếng chưa hiệu quả. Thứ nhất, giao dịch vàng miếng thường diễn ra dưới dạng mua bán trao tay, không qua hệ thống ngân hàng hay sàn giao dịch chính thức. Thứ hai, người bán vàng thường không xuất hóa đơn, chứng từ. Thứ ba, cơ quan thuế thiếu dữ liệu để xác định chính xác giá vốn và lợi nhuận từ giao dịch.
Thống kê từ Tổng cục Thuế cho thấy, số thuế TNCN từ chuyển nhượng vàng miếng trong năm 2024 chỉ đạt khoảng 120 tỷ đồng, con số rất nhỏ so với quy mô thị trường vàng ước tính hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Đề xuất cải cách và lộ trình tới
Trước tình trạng thất thu thuế, Bộ Tài chính đang nghiên cứu sửa đổi Luật Thuế TNCN, dự kiến trình Quốc hội vào năm 2026. Một trong những phương án được đề cập là áp dụng thuế suất cố định trên tổng giá trị giao dịch, thay vì tính trên lợi nhuận như hiện nay. Tuy nhiên, Bộ cũng thừa nhận cần thêm thời gian để xây dựng cơ sở dữ liệu và công cụ quản lý phù hợp.
“Việc thu thuế chuyển nhượng vàng miếng là cần thiết để đảm bảo công bằng và tăng thu ngân sách, nhưng phải có lộ trình và giải pháp đồng bộ,” đại diện Bộ Tài chính khẳng định.
Tác động đến thị trường và người dân
Chuyên gia tài chính Lê Xuân Nghĩa cho rằng, nếu áp thuế TNCN với vàng miếng, thị trường có thể chuyển dịch sang các kênh đầu tư khác như bất động sản hay chứng khoán. “Người dân sẽ tìm cách tránh thuế nếu thủ tục phức tạp. Do đó, cần thiết kế chính sách đơn giản, dễ thực thi,” ông nói.
Hiện nay, giá vàng miếng SJC trong nước đang ở mức cao, dao động quanh 80 triệu đồng/lượng. Việc đánh thuế có thể làm giảm tính thanh khoản của thị trường vàng, ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư.
