Từ ngày 1/7, biểu mức tiền bản quyền âm nhạc dành cho quán cà phê, nhà hàng, khách sạn... tăng theo mức lương cơ sở mới, cao nhất phải trả 20.240.000 đồng/năm. Nhiều chủ quán băn khoăn: Vì sao đã trả tiền cho các nền tảng nghe nhạc vẫn phải trả thêm tiền bản quyền khi mở nhạc tại cơ sở kinh doanh?
Phân biệt quyền nghe nhạc cá nhân và quyền sử dụng thương mại
Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng cần phân biệt rõ giữa quyền nghe nhạc cá nhân và quyền sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Theo ông, nhiều người hiểu chưa đúng bản chất khoản tiền trả cho các nền tảng như Spotify, YouTube Music hay Apple Music.
"Khoản tiền thuê bao chủ yếu giúp người dùng được truy cập kho nhạc theo điều kiện dịch vụ của nền tảng. Thông thường đó là quyền nghe cá nhân, không mặc nhiên bao gồm quyền phát nhạc công cộng trong quán cà phê, nhà hàng, khách sạn hoặc không gian kinh doanh", luật sư nói.
Điều này có nghĩa việc chủ quán mua tài khoản Spotify Premium hay YouTube Premium (được nghe nhạc không quảng cáo) không đồng nghĩa đã được cấp quyền sử dụng âm nhạc cho mục đích thương mại. Khi âm nhạc được phát trong không gian phục vụ khách hàng, tác phẩm không còn là giải trí cá nhân mà trở thành một phần của hoạt động kinh doanh, giúp tạo không gian, nâng cao trải nghiệm dịch vụ, giữ chân khách hàng và mang lại lợi ích kinh tế. Do đó, việc sử dụng này có thể phát sinh nghĩa vụ trả tiền bản quyền cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức được ủy quyền.
Trường hợp không phải trả bản quyền
Luật sư Hoàng Hà cho biết pháp luật không mặc nhiên yêu cầu mọi cơ sở kinh doanh đều phải thanh toán tiền bản quyền âm nhạc. Những trường hợp không phát sinh nghĩa vụ gồm: quán không mở nhạc cho khách; chỉ nghe cá nhân, không phát ra không gian phục vụ kinh doanh; sử dụng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ; sử dụng nhạc do chính chủ quán sở hữu đầy đủ quyền; hoặc sử dụng nhạc miễn phí bản quyền, nhạc có giấy phép thương mại hợp lệ.
Nhạc AI và nhạc miễn phí bản quyền: lựa chọn mới?
Trước lo ngại việc thu tiền bản quyền khiến nhiều quán chuyển sang sử dụng nhạc AI hoặc nhạc miễn phí để tiết kiệm chi phí, luật sư Hoàng Hà cho rằng xu hướng này hoàn toàn có thể xảy ra. Các hộ kinh doanh nhỏ có thể tìm đến nhạc AI, nhạc miễn phí bản quyền hoặc thư viện nhạc thương mại dành riêng cho nhà hàng, khách sạn nhằm giảm chi phí và hạn chế rủi ro pháp lý.
Tuy nhiên, luật sư lưu ý nhạc AI không đồng nghĩa với "nhạc không bản quyền". "Nếu tác phẩm AI có sự tham gia sáng tạo đáng kể của con người hoặc được đơn vị sản xuất, phát hành theo điều kiện thương mại thì vẫn có thể phát sinh quyền tác giả hoặc quyền liên quan", ông chỉ ra. Do đó, chủ quán không nên tải các bản nhạc AI trôi nổi trên mạng. Nếu lựa chọn nhạc AI hoặc nhạc miễn phí bản quyền, cần kiểm tra rõ giấy phép thương mại, điều khoản sử dụng và lưu trữ đầy đủ hóa đơn, hợp đồng khi cần.
Mức phạt hàng chục triệu đồng nếu vi phạm
Theo luật sư Hoàng Hà, tiền bản quyền âm nhạc không phải khoản thu ngân sách mà là khoản trả cho tác giả, chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức được ủy quyền. Vì vậy, đơn vị thu cần công khai tư cách pháp lý, phạm vi ủy quyền, danh mục tác phẩm và phương thức tính tiền. "Khi làm việc, chủ quán có quyền yêu cầu hợp đồng cấp phép, biểu mức, phạm vi quyền, hóa đơn và tài khoản thanh toán rõ ràng", ông cho biết.
Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/2, nếu chủ quán sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh mà không có quyền sử dụng hợp pháp, tùy hành vi cụ thể có thể bị xử phạt hành chính. Trường hợp phát nhạc nền cho khách nghe mà không được phép có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng đối với cá nhân. Nếu hành vi bị xác định là truyền đạt tác phẩm hoặc bản ghi âm đến công chúng mà không được phép, mức phạt có thể từ 30-50 triệu đồng, áp dụng với cá nhân, hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư. Tổ chức vi phạm bị áp dụng mức phạt gấp đôi.
Luật sư Hoàng Hà lưu ý việc trả tiền bản quyền âm nhạc không phải là "nộp tiền để tránh bị phạt". Chủ quán cần chủ động xin cấp phép và thanh toán trước hoặc trong quá trình sử dụng. "Trả tiền sau khi đã bị lập biên bản vi phạm không đương nhiên làm mất trách nhiệm xử phạt, nhưng có thể được xem là tình tiết thể hiện thiện chí khắc phục", ông nói.
Để sử dụng âm nhạc hợp pháp, các cơ sở kinh doanh cần xác định rõ nguồn nhạc, loại quyền liên quan, chủ thể quyền hoặc tổ chức được ủy quyền, đồng thời lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn và chứng từ thanh toán nhằm tránh tranh chấp sau này.
