Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận Dự án Luật Thủ đô sửa đổi
Tiếp tục Phiên họp thứ 55 vào chiều ngày 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tiến hành thảo luận và cho ý kiến về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Mục tiêu chính của dự án là xây dựng một thể chế pháp lý đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn cho Thủ đô Hà Nội, đồng thời trao quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố.
Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô
Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh rằng việc xây dựng dự án dựa trên ba cơ sở chính: chính trị, pháp lý và thực tiễn. Ông Hiếu chỉ ra rằng Hà Nội hiện đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm ùn tắc giao thông nghiêm trọng, tình trạng ô nhiễm môi trường gia tăng, và hạn chế về cơ sở hạ tầng. Do đó, yêu cầu cấp thiết là phải xây dựng Thủ đô theo định hướng "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", biến Hà Nội thành trung tâm dẫn dắt sự phát triển của cả vùng và toàn quốc.
Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, dự án Luật hướng tới việc hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, đồng thời phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô, gắn liền với trách nhiệm kiểm tra và giám sát chặt chẽ. Dự án cũng tập trung vào việc tạo ra các cơ chế thuận lợi để giải quyết các thách thức hiện tại, thu hút nguồn lực đầu tư và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.
Cấu trúc và nội dung chính của dự thảo Luật
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bao gồm 9 chương với 36 điều, giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024. Phạm vi điều chỉnh của dự thảo tập trung vào vị trí, vai trò, cơ chế, chính sách đặc thù và trách nhiệm trong xây dựng, bảo vệ Thủ đô. Các chương đầu tiên quy định về tổ chức chính quyền, quy hoạch đô thị, xây dựng, trật tự đô thị, và phát triển văn hóa - xã hội. Trong khi đó, các chương sau tập trung vào phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn lực tài chính, liên kết vùng, cơ chế giám sát, kiểm tra và các điều khoản thi hành.
Về nội dung cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi và hoàn thiện các quy định nhằm khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô. Dự thảo bổ sung và làm rõ một số khái niệm mới như "không gian tầm thấp" và "không gian tầm cao", đồng thời đẩy mạnh phân cấp tối đa cho thành phố trong các lĩnh vực then chốt như đầu tư, tài chính và đất đai.
Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung nhiều nội dung mới quan trọng, bao gồm nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm các mô hình quản lý đô thị mới, danh hiệu "Công dân danh dự Thủ đô", phát triển khu kinh tế tự do và cơ chế miễn trách nhiệm pháp lý trong một số trường hợp đặc biệt vì lợi ích chung.
Phân quyền toàn diện và nguồn lực thực hiện
Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, dự thảo Luật quy định việc phân quyền toàn diện và tối đa cho chính quyền Thành phố Hà Nội, nhằm tăng cường tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương. Thống kê cho thấy có tổng cộng 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền Hà Nội, trong đó có 84 thẩm quyền hoàn toàn mới.
Về nguồn lực thực hiện, dự thảo Luật đưa ra các cơ chế bảo đảm tài chính đa dạng, bao gồm tăng cường ngân sách nhà nước, huy động nguồn lực xã hội hóa, vốn ODA, phát hành trái phiếu. Đồng thời, dự thảo cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng yêu cầu triển khai hiệu quả các chính sách mới.
Yêu cầu phân quyền rõ ràng và minh bạch
Trong phần thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra hoàn toàn tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Ông Tùng nhấn mạnh rằng việc sửa đổi là rất cần thiết để thiết lập một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí và vai trò đặc thù của Hà Nội.
Chủ nhiệm Hoàng Thanh Tùng cũng đề xuất rằng việc phân quyền cho Thủ đô phải đảm bảo yêu cầu 6 rõ: "rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả". Theo tinh thần này, dự thảo Luật cần làm rõ tiêu chí và nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể trong chính quyền Thành phố, bao gồm Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân, đồng thời thiết kế cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm.
Ông Tùng cũng lưu ý rằng cần phân biệt rõ ràng giữa việc giao quyền tự chủ cho Thành phố trong các lĩnh vực phù hợp với đặc điểm phát triển đặc thù và việc thí điểm các cơ chế, chính sách khác biệt so với quy định chung của luật và văn bản cấp trên. Điều này nhằm đảm bảo "rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm" trong quá trình thực hiện.
Cuối cùng, cơ quan thẩm tra nhấn mạnh rằng các cơ chế đặc thù trong dự thảo Luật chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội và không được mở rộng cho các địa phương khác, nhằm bảo đảm tính đặc trưng và hiệu quả trong quản lý đô thị.
